Şamanizm: Ruhlarla danışmaq inancından müasir mədəniyyətə qədər
Faktum.az xəbər verir ki, insanlıq tarixinin məlum olan ən qədim mənəvi və mistik təcrübələrindən biri sayılan Şamanizm, dindən daha çox kainatla, təbiətlə və ruhlar aləmi ilə birbaşa əlaqə qurma sənətidir. Minilliklər boyunca Sibir buzlaqlarından Mərkəzi Asiya çöllərinə, Aborigen torpaqlarından Cənubi Amerika meşələrinə qədər müxtəlif coğrafiyalarda formalaşan bu təlim, bəşəriyyətin varlıq anlayışını və təbiətlə mənəvi bağlarını formalaşdıran ən köklü dünyagörüşüdür.
Şamanizmin mərkəzi fiquru olan Şaman (və ya türk xalqlarında Kam) müqəddəs bir din xadimi deyil, ruhlar aləmi ilə fiziki dünya arasında körpü rolunu oynayan mənəvi vasitəçidir (mediator). Şamanizm fəlsəfəsinə görə, təbiətdəki hər bir daşın, ağacın, suyun və heyvanın öz ruhu var (Animizm). İnsan fiziki xəstəliyə və ya ruhi sarsıntıya düşdükdə, bu, onun ruhlar aləmi ilə balansının pozulması deməkdir. Şaman dəf (qaval) ritmləri, müqəddəs nəğmələr (alqışlar), bitki tüstüləri və xüsusi geyimlər vasitəsilə vəcd (trans) halına keçərək göyün və ya yeraltının ruhları ilə ünsiyyət qurur, itirilmiş ruhları tapır və mənəvi müvazinəti bərpa edir.
Qədim Mərkəzi Asiya və Altay türk mədəniyyətində Şamanizm (Göy Tanrı inancı ilə iç-içə) xalqın sosial və mənəvi həyatının təməlini təşkil edirdi. Maraqlıdır ki, İslam, Xristianlıq və ya digər böyük dinlər qəbul edildikdən sonra bile Şamanizm tamamilə yox olmamış, gündəlik mədəni adətlərin içərisində yaşamağa devam etmişdir. Bu gün Azərbaycan daxil olmaqla bir çox Türk və Avrasiya xalqlarında icra edilən üərlik yandırmaq (pis ruhları qovmaq), suya baxmaq, qorxu götürmək üçün baş üstündə qurğuşun tökmək, ağaclara bez bağlayaraq niyyət etmək və vəfat edənin arxasınca su tökmək kimi adətlər birbaşa qədim Şamanik köklərə dayanır.
Müasir XXI əsrdə isa Şamanizm yeni bir dirçəliş dövrünü yaşayır. Qloballaşan və texnoloji baxımdan sürətlə inkişaf edən, lakin mənəvi olaraq təbiətdən uzaqlaşan müasir insan “Neosamanizm” və ya “Ekoterapiya” adlanan cərəyanlar vasitəsilə yenidən Şamanik təcrübələrə üz tutur. Alternativ təbabət, meditasiya sessiyaları, təbiətə dönüş hərəkatları və psixologiyada Karl Yunqun “kollektiv şüuraltı” nəzəriyyəsi Şamanizmin ritualik elementlərini müasir dünyamıza yenidən inteqrasiya edir. Şamanizm müasir insan üçün təkcə tarixi bir miras deyil, həm də təbiətlə itirilmiş mənəvi bağı bərpa etmək üçün qədim bir çağırışdır.