Rəqəmsal ölməzlik: Şüur köçürülməsi mümkün ola bilər?
Faktum.az xəbər verir ki, bəşəriyyət tarixi boyunca ölməzlik axtarışı kimyagərlərin eliksirlərindən, dini miflərdən və fəlsəfi təlimlərdən keçərək müasir dövrdə laboratoriyalara və superkompüterlərə transfer olunmuşdur. Biologiyanın qoyduğu təbii məhdudiyyətləri aşmaq istəyən elm dünyası artıq insan bədənini deyil, onun ən mürəkkəb xəzinəsini — şüuru və yaddaşı rəqəmsal daşıyıcılara köçürmək (Brain Uploading) ideyasını müzakirə edir. Bəs bir insanın düşüncələrini, xatirələrini və xarakterini silisium çiplərinə yükləyərək “rəqəmsal ölməzlik” əldə etmək elmi baxımdan nə dərəcədə mümkündür?
Neyrobioloqlar, kompyuter alimləri və futuroloqlar şüur köçürülməsi texnologiyasının imkanlarını və qarşıda duran baryerləri belə təhlil edirlər. İnsan beyni təxminən 86 milyard neyrondan və onlar arasında triyonlarla sinaptik əlaqədən ibarət nəhəng bir bio-şəbəkədir. Neyro-elm sahəsində ortaya atılan “Konnektom” (Connectome) konsepti beynin bütün bu əlaqələr xəritəsinin tam çıxarılmasını hədəfləyir. Nəzəri olaraq, əgər beynin hər bir neyronu və sinapsı mikroskopik dəqiqliklə skan edilib kompüter simulyasiyasına çevrilə bilsə, həmin rəqəmsal model orijinal beynin reaksiya və düşüncə mexanizmini kopyalaya bilər.
Lakin elmi ictimaiyyət bu prosesin qarşısında duran iki böyük maneəni vurğulayır: texnoloji imkanlar və fəlsəfi-etik suallar.
Texnoloji baxımdan, beynin molekulyar səviyyədə tam xəritəsini çıxarmaq və onu real vaxt rejimində işlətmək üçün hazırda mövcud olan superkompüterlərin hesablama gücü yetərsizdir. Bundan əlavə, beynimiz yalnız elektrokimyəvi siqnallarla deyil, həm də mürəkkəb hormonal və bioloji mühitlə idarə olunur. Bioloji hüceyrələrin fəaliyyətini tam olaraq rəqəmsal koda çevirmək hələ ki, elmin aşmalı olduğu böyük səddir.
Fəlsəfi və psixoloji baxımdan isə daha dərin bir sual yaranır: “Kopyalanmış şüur həqiqətən sizsiniz, yoxsa sadəcə sizin mükəmməl bir rəqəmsal klonunuzdur?” Əgər sizin beyniniz skan edilib kompüterə yüklənərsə və bioloji bədəniniz yaşamağa davam edərsə, kompüterdəki rəqəmsal varlıq özünü “Siz” hesab etsə də, orijinal “Mən” obrazı öz bioloji kəllə qutusunun içində qalacaq. Bu isə ölməzlikdən daha çox, şəxsiyyətin ikiləşməsi və simulyasiyası deməkdir.
Şüurun tam köçürülməsi uzaq gələcəyin mövzusu olsa da, artıq bu gün süni intellekt vasitəsilə insanların rəqəmsal izlərindən (səs, yazı stili, video materiallar) onların rəqəmsal avatarlarını yaratmaq mümkündür. Rəqəmsal ölməzlik bəşəriyyəti fiziki ölümün qorxusundan xilas edə bilər, lakin bu gələcəyin “insan” anlayışını necə dəyişəcəyi hələ də böyük sual altındadır.