Pulu çox olan yox, düzgün idarə edən zənginləşir
Faktum.az müasir kapitalizm dünyasının ən böyük paradokslarından birini — Maliyyə savadlılığı çatışmazlığını və onun cəmiyyətdə yaratdığı iqtisadi böhranları araşdırıb. İnsanların böyük əksəriyyəti elə hesab edir ki, maliyyə problemlərinin yeganə həlli daha çox qazanmaqdır. Lakin beynəlxalq iqtisadi statistika və psixoloji araşdırmalar tamamilə fərqli, acı bir reallığı ortaya qoyur: İqtisadi azadlığın və zənginliyin formulu gəlirin miqdarında deyil, həmin gəlirin hansı mikroskopik dəqiqliklə idarə olunmasındadır.
Maliyyə savadlılığının olmaması insanı fərqində olmadan “Dovşan qaçışı” (Rat Race) adlanan qapalı bir dairəyə salır. Bu sistemdə gəlirlər artdıqça, insanın həyat standartları və süni tələbatları da eyni sürətlə (hətta bəzən daha sürətlə) artır. Sosiologiyada buna Diderot effekti deyilir — insan daha çox qazandıqca daha bahalı maşın, daha lüks ev, daha brend geyimlər almağa can atır və vizual olaraq “zəngin” görünsə də, daxilən tam bir borc və kredit bataqlığına batır. Dünyanın ən məşhur lotereya qaliblərinin və ya milyonlarla dollar qazanan idmançılarının cəmi bir neçə il sonra müflis olmasının arxasında məhz bu beynin “qazandıqca xərclə” tələsi dayanır. Onların problemi pulun azlığı deyil, pulun axın istiqamətini idarə edə bilməmələridir.
Həqiqi maliyyə savadlılığı isə aktivlər (sizə pul qazandıran vasitələr) ilə passivlər (cəbinizdən pul aparan vasitələr) arasındakı mikroskopik fərqi anlamaqla başlayır. Zəngin düşüncə tərzinə malik insanlar gəlirlərinin müəyyən bir hissəsini hələ əllərinə keçən kimi mürəkkəb faiz (compound interest) və investisiya alətlərinə yönəldirlər. Onlar pul üçün işləmir, pulu özləri üçün işlətməyin elmi yollarını tapırlar. Ekspertlər qeyd edir ki, cəmiyyətdə maliyyə mədəniyyətinin formalaşması üçün fərdlər emosional xərcləmələrdən imtina etməli, gəlir və xərc balansını rəqəmsal olaraq izləməli və ən əsası, dəbdəbə illüziyası üçün gələcəklərini ipoteka altına qoymamalıdırlar. Unutmayaq ki, zənginlik — sizin xərclədiyiniz pulların parıltısı deyil, bank hesabınızda və investisiyalarınızda səssizcə böyüyən iqtisadi təhlükəsizlik qalanızdır.