Ocaq və od kultu

Qədim azərbaycanlıların ev-eşik, ailə və təmizlik rəmzi kimi ocağa müqəddəs münasibəti, and içmə adətləri və odun saflaşdırıcı gücü

Faktum.az xəbər verir ki, Azərbaycan xalqının mənəvi dünyagörüşündə və etnoqrafik yaddaşında ocaq və od kultu xüsusi, müqəddəs bir məqama sahibdir. Əcdadlarımızın təfəkküründə ocaq yalnız yemək bişirmək və ya isinmək üçün bir vasitə deyil, birbaşa ailənin, soyun, evin və dövlətin varlığını, davamlılığını təmsil edən ilahi bir simvol sayılmışdır. Zərdüştlükdən də qədim dövrlərə dayanan bu inanc sistemində od və ocaq təmizliyin, işığın, xeyirin və şər qüvvələrə qarşı mübarizənin əsas rəmzi kimi qəbul edilərək gündəlik məişət həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir.

Məişətimizdə ocağa göstərilən ehtiram xalqımızın dilində və adət-ənənələrində dərin izlər buraxmışdır. “Ocağın sönməsin” alqışı soyun davam etməsi, evin bərəkətli olması arzusu anlamına gəldiyi halda, “ocağı sönsün” qarğışı soyun kəsilməsi və böyük bədbəxtlik kimi dəyərləndirilirdi. Qədim inanclara görə, evin ocağının sönməsi həmin ailəyə fəlakət gətirərdi, buna görə də ocaq közü həmişə diri saxlanılar, başqa evə köz verilərkən belə xüsusi rituallara əməl olunardı. Eyni zamanda ocaq ən böyük and yeri hesab edilirdi; “Bu ocağa and olsun”, “Ocaq haqqı” kimi ifadələr xalq arasında ən ali və pozulmaz yeminlərdən sayılardı.

Etnoqraflar və folklorşünaslar vurğulayırlar ki, odun saflaşdırıcı və təmizləyici gücünə inam müasir dövrümüzdə də öz canlılığını qoruyub saxlayır. Novruz bayramında tonqalların üzərindən tullanaraq “ağırlığım-uğurluğum tökülsün oda” deyilməsi, gəlinin ata ocağından çıxarkən ocağın başına hərlənməsi və ya yeni evin ocağının yandırılması adətləri bu qədim kultun köklərini yaşadır. Ocaq və od kultu Azərbaycan insanının öz köklərinə, ailə dəyərlərinə və milli-mənəvi irsinə bağlılığının ən bariz etno-mədəni göstəricilərindən biridir.