Niyə zaman yaşlandıqca daha sürətli keçir kimi görünür? – Beynin zaman illüziyası

Faktum.az xəbər verir ki, uşaqlıq illərində bitmək bilməyən yay tətilləri və uzun günlər yaş üstünə yaş gəldikcə sanki göz qırpımında keçməyə başlayır. Əslində zamanın fiziki sürəti dəyişmir; dəyişən insan beyninin məlumatları emal etmə tezliyi və zamanı subyektiv qavrama mexanizmidir. Elm xadimləri bu fenomeni izah etmək üçün bir neçə əsas neyrobioloji və psixoloji nəzəriyyə irəli sürürlər.

Ən diqqətçəkən elmi izahlardan biri “Proporsional Nəzəriyyə”dir. Bu yanaşmaya görə, zihnin zamanı ölçmə tərəzisi yaşadığımız ömrün ümumi uzunluğuna mütənasibdir. Məsələn, 5 yaşlı uşaq üçün 1 il onun bütün həyatının tam 20 faizini təşkil edir, bu səbəbdən də həmin dövr ona son derece uzun görünür. Lakin 50 yaşlı bir insan üçün 1 il yaşadığı ömrün cəmi 2 faizidir. Beyin keçən vaxtı artıq toplanmış böyük təcrübə hovuzu ilə müqayisə etdiyi üçün bir il vizual olaraq daha qısa hiss edilir.

Neyrobioloji baxımdan isə əsas səbəb beynin “kadr tezliyi” və yeni təcrübələrdir. Uşaqlıqda beyin hər gün yüzlərlə yeni məlumat, səs, mənzərə və təcrübə ilə qarşılaşır. Yeni informasiyanı kodlaşdırmaq üçün neyronlar maksimum güclə işləyir və beyin həmin dövrü daha çox “yaddaş kadrı” ilə doldurur. İllər keçdikcə həyat rutinləşir, adiləşir və beyin tanış məlumatları avtopilota keçirərək daha az yaddaş qeydi aparır. Qeydə alınan informasiya azaldıqca, geriyə boylananda keçmiş zaman kəsiyi daha qısa və sürətli görünür.

Bundan əlavə, yaşlandıqca neyron şəbəkələrinin mürəkkəbləşməsi və siqnalların ötürülmə sürətinin zəifləməsi də beynin gün ərzində qəbul etdiyi vizual görüntülərin sayını azaldır. Azalan vizual kadrlar isə zamanın sanki daha sürətlə axıb getdiyi illüziyasını formalaşdırır.