Monqol köçərilərinin çadırı: Bir evin içində bütöv dünya necə yerləşir?

Faktum.az xəbər verir ki, Mərkəzi Asiyanın sərt iqlimində və sonsuz çöllərində əsrlər boyu formalaşan Monqol köçərilərinin yaşayış məkanı olan Ger (yurd) sadəcə sığınacaq deyil, kainatın kiçildilmiş bir modeli və mənəvi dünya nizamının təcəssümüdür. YUNESKO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs Siyahısına daxil edilmiş bu portativ evlər nə bir dırnaq, nə də mismar istifadə edilmədən, tamamilə təbii materiallardan – ağac, keçə, dəri və sicimdən hazırlanır. Ekstremal hava şəraitinə qarşı fövqəladə davamlılığı ilə seçilən Ger cəmi 2 saat ərzində sökülüb başqa bir əraziyə daşına bilər.

Çadırın daxili quruluşu Monqol kosmoloji inancına və ciddi sosial iyerarxiyaya əsaslanır. Evin tam mərkəzində yerləşən ocaq (Galamt) kainatın mərkəzini, həyatı və ailənin ruhunu təmsil edir. Çadırın yuxarı hissəsindəki yuvarlaq tüstü dəliyi (Toono) göy üzünə açılan yeganə pəncərə olmaqla yanaşı, günəş saatı rolunu oynayır və işığın düşmə bucağına görə günün vaxtı müəyyən edilir. Məkanın daxilində ciddi istiqamət bölgüsü mövcuddur: çadırın qapısı həmişə cənuba açılır; şimal hissə (Khoimor) evin ən müqəddəs yeridir və burada əcdadların şəkilləri, dini əşyalar yerləşdirilir; qərb hissə kişilərə və onların ov, at ləvazimatlarına, şərq hissə isə qadınlara və mətbəx əşyalarına ayrılır.

Kulturoloq Lkhagvademchig Jadamba tərəfindən aparılan tədqiqatlar göstərir ki, Ger mədəniyyəti doğaya tam uyğunlaşmış unikal ekoloji həyat fəlsəfəsidir. Çadırın yumru forması küləyin təsirini minimuma endirir, istifadə olunan keçə örtük isə yayda sərinlik, qışda isə -40 dərəcə şaxtaya qarşı havalandırma və istilik izolyasiyası təmin edir. Müasir qlobal dünyada belə öz funksionallığını qoruyan bu unikal evlər minillik göçəri təcrübəsinin insan və təbiət harmoniyasının ən mükəmməl nümunəsi olaraq qalmaqdadır.