Məşrutə hərəkatı (1905–1911)

Şərqdə konstitusiyalı idarəetmə və demokratiya mübarizəsi

Faktum.az xəbər verir ki, XX əsrin əvvəllərində Qacarlar dövlətində (İranda) şah mütləqiyyətinə, xarici kapitalın ağalıq etməsinə və hüquqsuzluğa qarşı baş qaldıran “Məşrutə hərəkatı” (1905–1911), Yaxın və Orta Şərqdə ilk parlamentli idarəetmə və konstitusiyalı quruluş uğrunda mübarizə kimi tarixə düşmüşdür.

Hərəkatın əsas mərkəzi və daxili hərəkətverici qüvvəsi Təbriz şəhəri, eləcə də Cənubi Azərbaycanın fədakar ziyalıları və mücahidləri olmuşdur. Səttarxan və Bağırxanın rəhbərliyi altında Təbriz üsyanı şah qoşunlarının və xarici müdaxiləçilərin təzyiqlərinə qarşı aylarla dirəniş göstərərək, bütün ölkə miqyasında konstitusiyanın (Məşrutə) bərpa olunmasına və Parlamentin (Məclis) fəaliyyətə başlamasına zəmin yaratmışdır.

Şimali Azərbaycandan, xüsusən Bakıdan gələn maddi, ideoloji və hərbi-könüllü dəstəyi ilə daha da genişlənən bu hərəkat, təkcə Qacarlar imperiyasında deyil, bütün Şərq dünyasında milli özünüdərk, demokratik yenilənmə və vətəndaş cəmiyyətinin formalaşması prosesinə güclü təkan vermişdir.