Kassasiya şikayəti və hüquqi mexanizmlər
Məhkəmə sistemində ədalətin bərpası və hüququn tətbiqi
Faktum.az xəbər verir ki, kassasiya şikayəti – apellyasiya instansiyası məhkəmələrinin qanuni qüvvəyə minmiş və ya müəyyən edilmiş qaydada qüvvəyə minəcək qərarlarından, qətnamələrindən və qərardadlarından yuxarı instansiya məhkəməsinə – Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinə verilən hüquqi müraciət formasıdır.
Məhkəmə-hüquq sisteminin üçpilləli strukturunda ən yüksək hüquqi nəzarət mexanizmi hesab olunan kassasiya icraatı, dövlət adından çıxarılan məhkəmə aktlarının qanuniliyini və ədalətliliyini təmin etmək məqsədi taşıyır. Apellyasiya məhkəməsindən fərqli olaraq, Ali Məhkəmə işin faktiki hallarını yenidən araşdırmır, şahidləri dindirmir və yeni sübutlar qəbul etmir, onun əsas vəzifəsi aşağı instansiya məhkəməsi tərəfindən maddi hüquq (qanun maddələrinin düzgün tətbiqi və ya təfsiri) və prosessual hüquq (məhkəmə baxışı qaydalarının gözlənilməsi) normativalarının pozulub-pozulmadığını müəyyən etməkdir.
Kassasiya şikayəti yalnız apellyasiya məhkəməsi tərəfindən hüquq normalarının maddi və ya prosessual baxımdan pozulması və ya səhv tətbiq edilməsi halında verilə bilər; prosessual norma pozuntusu o zaman kassasiya ləğvinə əsas olur ki, bu pozuntu düzgün qərar çıxarılmamasına gətirib çıxarsın və ya çıxara bilsin.
Kassasiya instansiyasının ən mühüm sosial və hüquqi funksiyalarından biri ölkə ərazisində qanunların eyni cür tətbiq olunmasını təmin edərək vahid məhkəmə təcrübəsi formalaşdırmaqdır. Ali Məhkəmənin Plenumu və Kollegiyaları tərəfindən qəbul edilən qərarlar analoji hüquqi mübahisələr üçün istiqamətverici rol oynayır və hüquqi müəyyənlik prinsipini möhkəmləndirir. İşə kassasiya qaydasında baxan Ali Məhkəmə apellyasiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirilmədən saxlaya, tam və ya qismən ləğv edərək işi yenidən baxılması üçün apellyasiya instansiyasına göndərə, qərarı dəyişdirərək yeni qərar qəbul edə və ya iddaanı baxılmamış saxlayaraq iş üzrə icraata xitam verə bilər.
Kassasiya instansiyası məhkəmə xətalarının aradan qaldırılması, vətəndaşların və hüquqi şəxslərin pozulmuş hüquq və azadlıqlarının bərpası, eyni zamanda hakim özbaşınalığının qarşısının alınması üçün hüquqi dövlətin ən mühüm təminatçılarından biri kimi çıxış edir.