İşıq sürətini aşan rabitə xəyalı: Kvant dolaşıqlığı gələcəyin interneti ola bilərmi?

Faktum.az xəbər verir ki, müasir fizikanın ən heyrətamiz və ağlasığmaz hadisələrindən biri olan kvant dolaşıqlığı (quantum entanglement), fantastik filmlərdəki “eynianda məlumat ötürülməsi” və ya işıq sürətindən sürətli rabitə xəyallarının əsasını təşkil edir. Albert Eynşteynin vaxtilə qəbul edə bilməyib “uzaqdakı kabusvari təsir” adlandırdığı bu fenomen, bir-biri ilə dolaşıq vəziyyətdə olan iki subatomik hissəciyin aralarındakı məsafədən asılı olmayaraq (istər bir neçə santimetr, istərsə də kainatın iki fərqli ucu olsun) birinin vəziyyəti dəyişdikdə, digərinin də eyni anda və ani olaraq reaksiyası verməsi prinsipidir.

Bu möcüzəvi vəziyyət ilk baxışdan bəşəriyyətə işıq sürəti limitini aşaraq qalaktikalararası ani internet şəbəkəsi qurmaq imkanı vəd edirmiş kimi görünür. Lakin nəzəri fizika və kvant mexanikasının qanunları bu məqamda çox mühüm bir sədd qoyur: kvant dolaşıqlığı vasitəsilə birbaşa faydalı məlumat (informasiya) ötürmək qeyri-mümkündür. Çünki hissəciklərdən birinin vəziyyətini ölçdüyünüz zaman ortaya çıxan nəticə tamamilə təsadüfi olur və qarşı tərəfdəki hissəciyin hansı formanı aldığını anlamaq üçün mütləq işıq sürətini keçə bilməyən ənənəvi rabitə kanallarından (məsələn, radio dalğaları və ya fiber-optik kabellər) istifadə edib kodu göndərməlisiniz.

Buna baxmayaraq, kvant dolaşıqlığı gələcəyin rabitə texnologiyalarını kökündən dəyişdirməkdədir. İşıq sürətindən sürətli internet qurmaq mümkün olmasa da, bu texnologiya əsasında yaradılan Kvant Kriptoqrafiyası və kvant internet şəbəkələri bəşəriyyətə tamamilə sındırılması qeyri-mümkün olan, mütləq təhlükəsizliyə malik rabitə sistemləri bəxş edir. Hər hansı bir kənar müdaxilə və ya casusluq cəhdi kvant vəziyyətini dərhal pozduğu üçün, gələcəyin kvant interneti sürəti ilə deyil, heç bir hakerin ələ keçirə bilməyəcəyi mütləq gizliliyi ilə rəqəmsal dünyada yeni bir era başladacaq.