Gecə yuxusuzluğu beyni məhv edir – Geri dönüşü olmayan təhlükə kəşf olundu

Faktum.az müasir dövrdə uğurlu karyera, sonsuz sosial şəbəkə lenti və dinamik həyat naminə qurban verdiyimiz, lakin bədənimizin ən fundamental ehtiyacı olan yuxu rejiminin elmi tərəflərini araşdırıb. Bir çox insan az yatmağı sadəcə yorğunluq və gözaltı qaralarla əlaqələndirsə də, nevrologiya elmi gecə yuxusunun kəsilməsinin beyində tamamilə geri dönüşü olmayan struktur fəsadları yaratdığını sübut edir.

Yuxunun beyin üçün ən kritik funksiyası — qlimfatik sistemin fəaliyyətidir. Beynimiz gün ərzində aktiv işləyərkən hüceyrəarası sahədə toksiki zülallar, xüsusilə də Altsheymer (yaddaş itkisi) xəstəliyinə yol açan amiloid-beta və tau zülalları toplanır. Biz dərin yuxu fazasına keçdikdə isə qlimfatik sistem işə düşərək beyin-onurğa mayesi vasitəsilə bu zəhərli tullantıları yuyub təmizləyir; yəni yuxu beynin daxili kanalizasiya sistemidir. Hər gün 6 saatdan az yatdıqda bu təmizlik prosesi yarımçıq qalır və həmin toksinlər beyin qabığında yığılaraq neyronların (sinir hüceyrələrinin) vaxtından əvvəl məhvinə səbəb olur. Aparılan son araşdırmalar göstərir ki, xroniki yuxusuzluq neyronlar arasındakı sinapsları (əlaqələri) zəiflədir və bu zədələnməni sonradan günlərlə yatmaqla belə bərpa etmək qeyri-mümkündür.

Uzunmüddətli yuxu çatışmazlığı həmçinin beynin emosional mərkəzi olan amigdala ilə məntiqi qərarlar qəbul edən prefrontal korteks arasındakı rabitəni qırır. Məhz bu səbəbdən az yatan insanlar gün ərzində həddindən artıq aqressiv, stressə dözümsüz və depressiyaya meylli olurlar. Yuxusuzluq zamanı beyin aclıq hormonlarını da səhv tənzimlədiyi üçün insan fərqində olmadan yüksək kalorili qidalara yönəlir ki, bu da piylənmə və şəkərli diabet riskini 30-40% artırır. Ekspertlər xəbərdarlıq edir ki, hər gün eyni saatda yatıb, ən azı 7-8 saatlıq keyfiyyətli gecə yuxusu almaq sadəcə bir istirahət deyil, beynin gələcəkdə tamamilə sıradan çıxmasının qarşısını alan yeganə bioloji qaladır.