Döyüş meydanından qlobal arenaya

Maorilərin Haka rəqsi və onun gizli bədən kodları

Faktum.az xəbər verir ki, müasir dövrdə xüsusilə Yeni Zelandiyanın regbi üzrə milli komandası (“All Blacks”) sayəsində bütün dünyanın heyranlıqla izlədiyi Haka rəqsi, sadəcə vizual bir şou deyil, Maorilərin min illik tarixini, gücünü və ruhunu özündə daşıyan dərin mənalı hərbi və sosial ritualdır. Qədim dövrlərdə maori döyüşçülərinin (toa) düşmən qarşısına çıxmazdan əvvəl icra etdikləri bu ayin, qarşı tərəfin gözünü qorxutmaqla yanaşı, döyüşçülərin daxili gücünü – “mana”nı oyatmaq məqsədi daşıyırdı.

Haka rəqsinin vahid bir forması yoxdur, lakin onun ən məşhur növü olan “Ka Mate”nin hər bir jesti, səsi və hərəkəti xüsusi gizli kodlara və simvollara malikdir. Ritual zamanı yerin ayaqlarla bərk-bərk döyəclənməsi döyüşçünün torpaqla, ana təbiətlə (Papatūānuku) qurduğu sarsılmaz bağı və ondan güc almasını simvolizə edir. Hərəkətlərin ən diqqətçəkən hissəsi olan dilin bayıra çıxarılması (Whetero) və gözlərin bərəldilməsi (Pukana) isə düşmənə “mən səndən qorxmuram, səni yeməyə hazıram” mesajını verən ali təhdid formasıdır. Həmçinin, bədənin müxtəlif nahiyələrinə, xüsusilə sinəyə və budlara bərk şillələrin vurulması bədəndəki adrenalin səviyyəsini pik həddə çatdırır, döyüşçünü psixoloji olaraq ölüm-dirim savaşına hazırlayır və qrup daxilində sarsılmaz bir kollektiv sinxronluq yaradır.

Maraqlıdır ki, Haka sadəcə müharibə simvolu deyil; o, həm də maorilərin həyatın müxtəlif mərhələlərini qeyd etdiyi ali ehtiram ritualıdır. Bu gün Yeni Zelandiyada toylarda, dəfn mərasimlərində, böyük uğurlar qazanıldıqda və ya mühüm qonaqlar qarşılandıqda da Haka rəqsi ifa olunur. Bu, maori mədəniyyətinin modern dünyada öz köklərini necə güclü şəkildə qoruduğunu və dünyaya qəbul etdirdiyini nümayiş etdirir.