Dənizlərin Qovşağında Geopolitika

Faktum.az xəbər verir ki, bəşəriyyət tarixinin mühüm ticarət və siyasət yolları yalnız quruda deyil, həm də strateji su hövzələri ətrafında formalaşmışdır ki, Qara dəniz və Xəzər hövzəsi Şərqlə Qərb arasında əsrlər boyu imperiyaların toqquşma nöqtəsi və iqtisadi damarı olmuşdur.

Qədim dövrlərdən bəri Böyük İpək Yolunun şimal qollarını birləşdirən bu iki dəniz hövzəsi yalnız su yolları deyil, həm də geosiyasi mübarizələrin əsas səhnəsi idi. Orta əsrlərdə Qara dəniz sahillərində mövqe quran Ceneviz və Venesiya ticarət koloniyaları Asiyanın dərinliklərindən gələn ipək, ədviyyat və qiymətli malları Avropaya daşımaqla Şərqlə Qərb arasında əvəzedilməz körpü rolunu oynamışdılar.

Trabzon İmperatorluğunun strateji mövqeyi bu ticarət şəbəkəsinin təhlükəsizliyini və tranzit rolunu təmin etsə də, imperiyanın süqutu və Osmanlı imperiyasının regionda tam nəzarəti ələ alması ticarət yollarının istiqamətini və qlobal güc balansını kökündən dəyişdirdi. Digər tərəfdən, Xəzər dənizi neft dövründən çox-çox əvvəl də Şimali Avropa və Rusiyanı İran və Hindistan bazarları ilə birləşdirən mühüm tranzit ticarət mərkəzi idi. Osmanlı, Səfəvi və Rusiya imperiyalarının bu iki hövzəyə sahib olmaq uğrunda apardıqları qanlı mübarizələr regionun siyasi xəritəsini dəfələrlə yenidən cızmışdır.

Qara dəniz və Xəzər hövzəsinin tarixi dialektikası bir daha göstərir ki, dənizlərin və ticarət yollarının nəzarətini əldə edən qüvvələr həm də qlobal siyasətin gedişatını müəyyən etmək imkanına qovuşmuşlar.