Bəşəriyyət Tarixini Dəyişən, Lakin Unutdurulan 3 Güclü Qadın
Faktum.az xəbər verir ki, bəşəriyyət tarixi əsasən müharibələr, sülh müqavilələri, sülalə dəyişiklikləri və imperiyaların yüksəlişi ilə ölçülür. Lakin bu böyük tarixi səhifələrin cızıldığı mürəkkəb siyasi mexanizmlərdə çox vaxt yalnız kişilərin adları ön plana çəkilmiş, imperiyaların taleyini pərdə arxasından idarə edən və ya cəbhədə yönləndirən güclü qadın simaları mühafizəkar tarixşünaslıq tərəfindən kölgədə saxlanılmışdır. Qədim Şərq diplomatiyasından İntibah Avropasının saray intriqalarına qədər, bu unudulmuş və ya təhrif edilmiş qadınlar bəşər tarixinin gedişatına birbaşa təsir göstərmişlər.
Qədim Misir tarixində adı uzun müddət abidələrdən silinməyə çalışılan Hatşepsut, sadəcə bir fironun həyat yoldaşı və ya naibə deyil, dövləti tam hüquqlu idarə edən ilk böyük qadın hökmdarlardan biridir. O, hərbi işğallardan ziyadə, ticarət yollarının bərpasına və iqtisadi dirçəlişə diqqət yetirdi. Məşhur Punt ölkəsinə təşkil etdiyi dəniz ekspedisiyası Misirə qızıl, fil sümüyü və nadir bitkilər gətirərək ölkənin iqtisadiyyatını zirvəyə qaldırdı. Buna baxmayaraq, ölümündən sonra gələn xələfləri onun adını və heykəllərini tarixdən silməyə cəhd etdilər; çünki qadın zəkasının yaratdığı bu iqtisadi möcüzə ənənəvi “döyüşçü firon” modelinə zidd idi.
XV əsr İtaliyası şəhər-dövlətlərinin qanlı müharibələri və Papalıq intriqaları ilə yadda qalmışdır. Bu xaotik dövrdə Forli və Imola qraflığının hakimi Katerina Sforza öz hərbi taktikası, siyasi zəkası və sarsılmaz iradəsi ilə Şarl VIII və Çezare Bordcia kimi fatehlərin kabusuna çevrilmişdi. Hərbi geyimdə qala divarlarında müdafiəni şəxsən idarə edən Sforza, diplomatik gedişləri ilə Avropadakı güc balansını dəyişməyə müvəffəq olmuşdu. Tarixçilər onu tez-tez “Romaniyanın pələngi” adlandırsa da, onun siyasi diplomatiyadakı rolu uzun müddət sadəcə “qəzəbli bir qadın müqaviməti” kimi kiçildilmişdir.
Yaxın Şərq və İslam dünyasının dövlətçilik ənənəsində də qadınların rolu rəsmi titullardan çox daha dərin idi. Səfəvi imperiyasında Pərixan xanım və ya Osmanlı diplomatik tarixində Səfəvi-Osmanlı sülh danışıqlarında mühüm vasitəçi olan bəyim simalar, iki böyük imperiya arasında müharibələrin dayandırılmasında şəxsi məktublaşmaları və iqtisadi resursları ilə həlledici rol oynamışlar. Onlar rəsmi ordu komandanı olmasalar da, dövlət şurasının (Divan) qərarlarına birbaşa təsir etmək qüdrətinə malik idilər.
Müasir kulturoloqlar və tarixçilər bildirirlər ki, qadınların tarixdəki rolu sadəcə “saray intriqası” və ya “sülalə nikahları” ilə məhdudlaşmırdı. Onlar böhran anlarında dövlət aparatını saxlayan, iqtisadi strategiyalar cızan və mədəni intibahın təməlini qoyan əsas hərəkətverici qüvvə idilər.
Qədim dünyadan İntibah dövrünə qədər uzanan bu tarixi həqiqət bir daha sübut edir ki, bəşəriyyətin böyük nailiyyətləri yalnız qılınc gücü ilə deyil, kölgədə saxlanmağa çalışılan dərin qadın zəkası və siyasi uzaqgörənliyi ilə şəkillənmişdir.