Buludların arxitekturası

Göy üzündə nadir hallarda görünən qeyri-adi atmosfer hadisələri və onların yaranma sirləri

Faktum.az xəbər verir ki, səmaya baxarkən gördüyümüz buludlar hər nə qədər adi təbiət mənzərəsi təsiri bağışlasa da, atmosfer fizikasının mürəkkəb qanunları və termodinamik proseslər bəzən göy üzündə heyrətamiz, heykəltəraşlıq əsərini xatırladan qeyri-adi formasiyalar yaradır. “Buludların arxitekturası” adlandırılan bu nadir atmosfer hadisələri həm meteoroloqların, həm də elm həvəskarlarının diqqətini çəkərək təbiətin nə qədər sirli və nizamlı bir mexanizmə malik olduğunu bir daha sübut edir.

Ən heyrətamiz formasiyalardan biri olan “Asperitas” buludları ilk baxışdan dalğalanan qaranlıq dəniz səthini xatırladır. Atmosferin aşağı qatlarında əsən fərqli istiqamətli küləklərin və turbulent axınların bulud kütləsini girdablar şəklində bükməsi nəticəsində yaranan bu qorxulu və möhtəşəm mənzərə adətən güclü fırtınaların yaxınlaşmasından xəbər verir. Bir digər qeyri-adi təbiət hadisəsi isə “Lentikulyar” (mərcəngəbənzər) buludlardır. Dağ zirvələrinin üzərində, stasionar şəkildə asılı qalan bu udu-oxşar və ya disk formasındakı buludlar rütubətli havanın dağ maneəsilə qarşılaşaraq yuxarı qalxması və dalğavari şəkildə soyuyaraq kondensasiya olunması nəticəsində əmələ gəlir. Onların bu sirli görünüşü çox vaxt insanlarda “yadplanetli gəmisi” yanılmas yaradır.

Atmosferin dinc görünən üzünü tamamilə dəyişən “Mammatus” buludları isə üzüm salxımlarını və ya kisəcikləri xatırladan qabarıq quruluşu ilə seçilir. Fırtına buludlarının (cumulonimbus) alt səthində yaranan bu formasiyalar soyuq havanın isti hava kütləsinin üzərinə çökməsi və aşağıya doğru sallanan ağırlıq qüvvəsi ilə formalaşır. Adətən ən şiddətli tufanların, dolu və ya Tornado hadisələrinin xəbərçisi olan Mammatus buludları qızılı və ya bənövşəyi gün batımı işığı ilə birləşdikdə unikal vizual kontrast yaradır. Eyni zamanda, səmanı tək bir xətt boyunca kəsən nəhəng silindrik “Morning Glory” (Səhər zəfəri) buludları da Avstraliyanın şimalında xüsusi meteoroloji şəraitdə yaranaraq yüzlərlə kilometr məsafəni qət edən nadir hava dalğalarındandır.

Buludların bu mürəkkəb arxitekturası təbiətin fiziki qanunlarının nə qədər estetik və heyrətamiz bədii əsərlər yarada biləcəyini göstərən unikal atmosfer səhnəsidir.