Qədim Misirin tibbi salnaməsi
Ebers papirusunda qeyd olunan və müasir elmi təəccübləndirən cərrahi üsullar
Faktum.az xəbər verir ki, bəşəriyyətin tibb tarixində ən mühüm və qədim yazılı abidələrdən biri hesab olunan “Ebers papirusu” (e.ə. təxminən 1550-ci il) Qədim Misir təbabətinin nə dərəcədə yüksək inkişaf etdiyini sübut edən unikal ensiklopedik mənbədir. 1873-cü ildə alman misirşünası Georq Ebers tərəfindən Luksor (qədim Fiva) şəhərində aşkarlanan və uzunluğu təxminən 20 metrə çatan bu qədim əlyazmada 700-dən çox müalicə üsulu, dərman resepti və müasir tibb elmini belə heyrətləndirən dəqiq cərrahi müdaxilə metodları yer almışdır.
Ebers papirusu göstərir ki, qədim misirli həkimlər yalnız otlarla və dualarla müalicə aparmır, həm də insan anatomiyasını, qan dövranı sistemini və orqanların funksiyalarını dərindən bilirdilər. Sənəddə ürəyin bütün bədənə damarlar vasitəsilə qan pompalayan mərkəzi orqan olması aydın şəkildə təsvir edilmişdir. Bu biliklər sayəsində misirli cərrahlar şişlərin kəsilib götürülməsi, abseslərin (irinliklərin) yarılması, yaraların tikilməsi və sınıqların bərpası kimi mürəkkəb cərrahi əməliyyatları yüksək peşəkarlıqla həyata keçirirdilər.
Müasir alimləri ən çox təəccübləndirən məqamlardan biri qədim misirlilərin əməliyyat zamanı infeksiyaların qarşısını almaq üçün tətbiq etdikləri antiseptik üsullardır. Onlar cərrahi kəsiklərdən sonra yaraların iltihablaşmaması üçün təbii bakterisid xüsusiyyətlərə malik bal, mirra qətranı, mis duzları və küflənmiş çörək (təbii penisillin mənbəyi) istifadə edirdilər. Bundan əlavə, əməliyyat alətləri – bürünc və obsidian (vulkanik şüşə) neştərlər istifadədən əvvəl od üzərində qızdırılaraq sterilizasiya olunurdu ki, bu da müasir aseptika qaydalarının ilk prototipi hesab olunur.
Papirusda həmçinin sünnət əməliyyatlarının, diş çıxarılmasının, göz kataraktasının müalicəsinin və hətta xərçəng şişlərinin kəsilərək dağlanması (kauterizasiya) texnikasının detallı təlimatları qeyd edilmişdir. Cərrahi müdaxilə zamanı xəstənin ağrı hissini azaltmaq üçün xaşxaş (opium), mandraqora kökü və sirkə qarışığından ibarət təbii keyidici (anesteziya) məhlullarından istifadə olunması Qədim Misir təbabətinin öz dövrünü minilliklər qabaqladığını sübut edir.
Ebers papirusu təkcə arxeoloji tapıntı deyil, həm də qədim sivilizasiyaların elmi təfəkkürünün, müşahidə qabiliyyətinin və müasir cərrahiyyə elminin təməl daşlarının minilliklər əvvəl qoyulduğunu təsdiqləyən qiymətli tarixi salnamədir.