Haqqımızda Reklam Əlaqə
160×600
160×600

Zamanın qavrayış dəyişikliyi

04 Noyabr 2026, 14:30 Özəl
728×90

Fövqəladə hallarda saniyələrin niyə bizə saatlar kimi görünməsinin elmi izahı

Faktum.az xəbər verir ki, həyatımızda baş verən qəfil qəzalar, həyati təhlükəli anlar və ya ekstremal vəziyyətlər zamanı vaxt sanki dayanır. Həmin saniyələr içində baş verən hər şey beyində yavaş-kadrlı film kimi qeydə alınır və insanın gözü önündən uzun bir zaman kəsiyi kimi keçir. Elmi olaraq “zamanın genişlənməsi” (time dilation) kimi tanınan bu qəribə psixoloji fenomenin arxasında beynimizin işləmə mexanizmi və təkamül tariximiz dayanır.

Fövqəladə hallarda zamanın niyə yavaşladığını hiss etməyimizin elmi səbəbləri:

 Təhlükə anında beynimizin emosional mərkəzi olan amigdala həddindən artıq aktivləşir və orqanizmə güclü adrenalin dalğası ötürür. Bu zaman beyin bütün resurslarını ətrafdakı məlumatları qeydə almağa yönəldir. Beynimiz hər zamankı vaxt vahidində daha çox detallı xatirə və vizual informasiya topladığı üçün, yaddaş həmin anı tərsinə işləyərək “çox uzun sürdü” kimi qəbul edir.

Neyrobioloq David Eagleman tərəfindən aparılan təcrübələr göstərib ki, beyin zamanı fiziki saat kimi ölçmür; o, yaddaşa yazılan məlumatların həcminə əsasən vaxtı hesablayır. Qorxu və ya şok zamanı qavradığımız məlumat miqdarı kəskin artdığından, beyin geriyə baxanda həmin hadisənin çox uzun bir müddətdə baş verdiyini zənn edir.

İbtidai əcdadlarımız vəhşi heyvanla və ya ölümcül təhlükə ilə qarşılaşdıqda saniyənin mində biri qədər qısa müddətdə doğru qərar vermək məcburiyyətində qalırdılar. Zamanı “yavaşlatmaq” illüziyası beyinin insana qərar vermək və xilas olmaq üçün daha çox vaxt qazandırmaq məqsədilə yaratdığı təkamülüstü fövqəlgücdür.

Fövqəladə vəziyyətlərdə insan beyninin digər bütün əhəmiyyətsiz detalları (ətraf səslər, fon görüntüləri) unudaraq yalnız təhlükə mənbəyinə diqqət kəsilməsi vizual qavrayışın sürətini dəyişir. Hər bir kiçik hərəkətin aydın görünməsi zamanın axışını daxildən yavaşlamış kimi göstərir.

Zaman həmişə eyni sürətlə axsa da, insan şüurunun stres və təhlükə qarşısında reallığı necə bükə bilməsi beynimizin hələ də tam kəşf olunmamış möcüzələrindən biridir.

728×90
Paylaş: