Memarlığın Musiqi Dili

Qotik Arxitekturanın Mənəvi Və Vizual Fəlsəfəsi

Faktum.az xəbər verir ki, insanlıq tarixinin ən əzəmətli sənət cərəyanlarından biri olan Qotik memarlıq üslubu XI əsrin sonlarında Fransa torpaqlarında doğularaq bütün Avropanı bürümüş, daşın və işığın inanılmaz harmoniyasını təcəssüm etdirən bir mədəniyyət abidəsinə çevrilmişdir. Göyə doğru ucalan sivri tağları, göyüzünə dirənən qüllələri və divarları bəzəyən rəngarəng vitraj pəncərələri ilə Qotik stil sadəcə binaların inşası deyil, həm də orta əsr insanının ilahi aləmə, sonsuzluğa və gözəlliyə olan mənəvi canatmasının vizual təzağürüdür. Parisdəki Notr-Dam (Notre-Dame), Almaniyadakı Kölən kilsəsi (Kölner Dom) və Şartr kilsəsi kimi şahəsərlər bu memarlıq fəlsəfəsinin ən parlaq nümunələri hesab olunur.

Qotik memarlığın əsas vizual və mənəvi sirri “işıq və daşın vahid musiqisi” anlayışında gizlənir. Orta əsr teoloqları və memarları işığı ilahi varlığın, həqiqətin və paklığın yeganə gözlə görünən təcəssümü kimi dəyərləndirirdilər. Romansk üslubunun qaranlıq və qalın divarlarından fərqli olaraq, Qotik kilsələr nəhəng vitraj pəncərələri vasitəsilə günəş şüalarını içəri buraxaraq məkanı mistik bir nura qərq edirdi. Vitrajlardan süzülən rəngarəng işıq axını daxəri məkana daxil olan insanda zamanı və məkanı unutduran, onu maddi dünyadan ayırıb mənəvi yüksəlişə aparan daxili bir həyəcan və ucalıq hissi yaradırdı.

Bu stilin dünya incəsənətinin estetika anlayışına təsiri dərindən və əbədidir. Qotik memarlıq insana ağırlığı və daşın sərtliyini unutdurmağı bacardı; dayaqlı tağlar (flying buttress) sayəsində ağır divarlar yüngülləşdirildi və bina sanki cazibə qüvvəsinə meydan oxuyaraq göyə doğru pərvaz etdi. Bu üslub təkcə tikinti texnikasını kökündən dəyişmədi, həm də gələcək əsrlərin incəsənətinə, ədəbiyyatına və estetik təfəkkürünə “dondurulmuş musiqi” ideyasını hədiyyə etdi. Qotik məkanlar bu gün də öz əzəməti ilə insana daşın dililə danışan ən böyük ruhani sənət əsərləri kimi möcüzə bəxş etməkdədir.