Okeanın övladları
Dəniz xalqlarının fizioloji təkamülü və Bajau fenomeninin sirri
Faktum.az xəbər verir ki, insan növlərinin Yerdəki yayılma xəritəsi və təbii mühitə uyğunlaşma qabiliyyəti antropologiyanın ən heyrətamiz səhifələrindən birini təşkil edir. Minilliklər boyunca torpaq üzərində yaşayan sivilizasiyalarla yanaşı, öz həyatını bütövlüklə dənizə, okeanın dərinliklərinə həsr edən nadir etnoslar da formalaşmışdır. Cənub-Şərqi Asiyada – Malayziya, İndoneziya və Filippin sularında yaşayan “Bajau” qəbiləsi (və ya dəniz qaraçıları) bu baxımdan insan biologiyasının təbii seçmə və adaptasiya gücünü nümayiş etdirən canlı nümunədir. Həyatlarının böyük hissəsini quruda değil, taxta qayıqlarda və su üzərindəki dirəklər üstündə quran bu toplum, antropoloqlar və genetiklər üçün təkamülün hələ də davam etdiyini sübut edən unikal etnoqrafik obyektdir.
Müasir genetik araşdırmalar göstərir ki, Bajauların su altında sərbəst şəkildə dəqiqələrlə nəfəssiz qalması və onlarla metr dərinliyə modern dalğıc avadanlıqları olmadan enməsi yalnız təcrübə məsələsi değil, birbaşa genetik mutasiyaların nəticəsidir. Genetiklərin apardığı DNT analizləri ortaya çıxarmışdır ki, Bajau qəbiləsinin nümayəndələrində dalaq organı qonşu quru xalqları ilə müqayisədə təxminən 50 faiz daha böyükdür. Dalaq orqanizmdə oksigen daşıyan qırmızı qan hüceyrələrinin (eritrositlərin) ehtiyat deposu rolunu oynayır; insan suya baş vurduqda və nəfəsini saxladıqda dalaq sıxılaraq oksigenlə zəngin qanı dövrana ötürür. Böyük dalaq fərdlərə su altında daha uzun müddət qalmaq imkanı verir ki, bu da birbaşa təbii seçmə mexanizminin min illər ərzində insan orqanizmində yaratdığı mutasiyadır.
Bununla yanaşı, Bajau xalqının orqanizmində damarların daralmasını və suya dalma zamanı beynin, ürəyin oksigen təminatını tənzimləyən genlərdə də köklü dəyişikliklər aşkarlanmışdır. Onların gözləri su altında daha aydın görməyə, qulaq pərdələri isə dərinlikdəki yüksək təzyiqə daha rahat müqavimət göstərməyə uyğunlaşmışdır. Bu etnoqrafik və biologiya zənciri göstərir ki, insan bədəni sabit bir kütlə değil, ətraf mühitin tələblərinə cavab verərək formasını və daxili mexanizmini dəyişməyə qadir olan canlı bir sistemdir. Okeana köklənmiş bu həyat tərzi bəşəriyyətin təbiətlə harmoniyasının və genetik uyğunlaşma imkanlarının nə dərəcədə sonsuz olduğunu bir daha gözlər önünə sərir.