Alevilik haqqında ən çox yayılan yanlış təsəvvürlər: Həqiqət və miflər
Faktum.az xəbər verir ki, Türkiyə və Yaxın Şərqin mühüm etnik-dini icmalarından biri olan Alevilik, əsrlər boyu qapalı sosial quruluşu, mistik təlimi və akademik tədqiqatların məhdudluğu səbəbindən müasir cəmiyyətdə ən çox yanlış anlaşılan və haqqında miflər uydurulan mövzulardan biri olaraq qalır. Aleviliyin inanc sistemi, ibadət forması və tarixi kökləri ilə bağlı ictimaiyyətdə kök salmış bir çox təsəvvür, əslində təhrif olunmuş və ya cəhalətə söykənən məlumatlara dayanır.
Ən çox yayılan yanlış təsəvvürlərin başında “Alevilik ayrı bir dindir” iddiası gəlir. Həqiqət isə budur ki, Alevilik İslamın bir formasıdır; Həzrəti Əli və Əhli-Beyt sevgisini mərkəzə qoyan, sufi və batini (mistik) bir təfsirdir, lakin ritual və ibadət baxımından fərqlənir. Digər bir mif, “Cemevində ibadət məcburidir” təsəvvürüdür. Əslində Cemevi, sadəcə ibadət (cem) deyil, həm də sosial birlik, təlim, mənəviyyat və icma məsələlərinin müzakirə edildiyi mərkəzdir. Ən geniş yayılan və bəzən dözümsüzlüyə səbəb olan miflər isə ibadət forması ilə bağlıdır. “Alevilər namaz qılmır” iddiasına gəldikdə, Alevilərin ibadət forması “Cem”dir; bu, tamamilə fərqli bir mənəviyyat və fəlsəfədir. Eynilə, Alevilərin oruc tutmadığı da yanlışdır; onlar oruc tutarlar, amma bu, fərqli formadadır (məsələn, Məhərrəm orucu).
Aleviliyin tarixi və etnik kimliyi də yanlış təsəvvürlərdən xali deyil. “Alevilər yalnız türkdür” iddiası həqiqəti əks etdirmir; Alevilər müxtəlif etnik qruplardan (türk, kürd, zaza və s.) ibarətdir, çünki mənəvi birlik bir dildir. Son olaraq, “Alevilik Səfəvilərdən gəlir” təsəvvürü də geniş yayılmışdır. Aleviliyin kökləri, Səfəvilərdən çox daha qədim olan sufi və batini cərəyanlara dayanır; Səfəvi dövrü sadəcə bu təlimin siyasi və institusional inkişafında bir mərhələ olmuşdur. Bu yanlışların aradan qaldırılması, cəmiyyətdə dinc yanaşı yaşamanın və mənəvi müxtəlifliyə hörmətin təmin edilməsi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.