Yezidilər kimdir və niyə əsrlər boyu yanlış anlaşılmışlar?
Faktum.az xəbər verir ki, Yaxın Şərqin ən qədim və sirli dini icmalarından biri olan Yezidilər əsrlər boyu qapalı həyat tərzləri və şifahi ənənəyə söykənən inancları səbəbindən ətrafdakı cəmiyyətlər tərəfindən ən çox yanlış anlaşılan və təqiblərə məruz qalan xalqlardan biri olmuşdur. Əsasən İraqın şimalındakı Sincar (Şengal) bölgəsində və Laleş vadisində, habelə Suriya, Gürcüstan, Ermənistan və Avropa ölkələrində məskunlaşan bu icmanın tarixi dəfələrlə faciəvi dönəmlərlə üz-üzə qalmışdır.
Yezidilik təkallahlı bir inanc sistemidir; burada kainatı yaradan tək Tanrıya (Xuda) inanılır və onun kainatın idarəçiliyini Yeddi Mələyə həvalə etdiyi qəbul olunur. Bu mələklərin başçısı isə tavus quşu rəmzi ilə təcəssüm olunan Mələk Tavusdur. XII əsrdə mistik alim Şeyx Adi ibn Musafir tərəfindən sistemləşdirilən bu din özündə Zərdüştilik, qədim Mesopotamiya inancları, Xristianlıq və İslamın sufizm cərəyanının elementlərini birləşdirir. Lakin bu zəngin sinkretik inancın əsrlər boyu “şər qüvvəyə sitayiş” kimi damğalanmasının əsas səbəbi Mələk Tavus obrazı olmuşdur. İbrahimi dinlərdə Adəmə səcdə etməkdən imtina edən varlıq Şeytan sayıldığı halda, Yezidi mifologiyasında bu imtina Tanrıya olan ali sadiqlik sınağı kimi qiymətləndirilir və Mələk Tavus baş mələk səviyyəsinə qaldırılır. Qonşu xalqlar tərəfindən bu incə fəlsəfi fərqin təhrif olunması Yezidilərin səhvən “şeytanpərəst” adlandırılmasına yol açmışdır.
Bununla yanaşı, dinin yalnız Yezidi valideynlərdən doğulanlar üçün açıq olması, müqəddəs biliklərin yazılı kitablar yerinə şifahi olaraq nəsildən-nəslə ötürülməsi və adlarının səhvən Əməvilər xəlifəsi Yezid ibn Müaviyə ilə eyniləşdirilməsi bu yanlış təsəvvürləri daha da dərinləşdirmişdir. Tarix boyunca 73 dəfə kütləvi qırğına (Fərman) məruz qaldıqlarını bildirən Yezidilər müasir dövrdə – 2014-cü ilin avqustunda İŞİD terror təşkilatının Sincarda törətdiyi dəhşətli soyqırımı ilə növbəti faciəni yaşadılar. Minlərlə insanın qətlə yetirildiyi və qadınların əsir götürüldüyü bu hadisə BMT tərəfindən soyqırımı kimi tanındı. Bu gün Yezidi icması öz qədim mədəniyyətini və kimliyini qorumaq üçün dinc mübarizəsini davam etdirir.