Dünyanın ən qədim dini inanclarından hansıları bu gün də yaşayır?
Faktum.az xəbər verir ki, insanlıq tarixinin ilk dövlətlərindən, imperiyaların yüksəliş və tənəzzülündən keçərək minilliklər boyu varlığını qoruyub saxlayan qədim dini inanclar bu gün də milyonlarla insanın mənəvi dünyasını şəkilləndirməkdədir. Bəşəriyyətin ilkin dünyagörüşünü, fəlsəfəsini və təbiətlə münasibətini özündə yaşadan bu inanclar müasir qlobal dünyada həm tarixi irs, həm də canlı dini praktika kimi böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Bu gün varlığını davam etdirən ən qədim dini sistemlərin başında kökləri eramızdan əvvəl 2000-ci illərə və Veda dövrünə dayanan Hinduizm gəlir. Mərkəzi müqəddəs mətnləri Vedalar və Upanişadlar olan bu inanc sistemi tək bir qurucuya və ya vahid doktrinaya əsaslanmır; karma, reinkarnasiya və kainatın nizamı olan dharma anlayışları üzərində qurularaq hazırda 1 milyarddan çox ardıcılı ilə yaşayan ən qədim din sayılır. Eramızdan əvvəl 2000–1500-cü illər arasında İran platformasında formalaşan və peyğəmbər Zərdüştün təlimlərinə dayanan Zərdüştlük (Atəşpərəstlik) isə xeyir və şər mübarizəsini (Hörmüzd və Əhrimən) ön plana çəkən ilk monoteist (təkallahlı) meylli inanclardandır; bu gün Hindistanda (Parsi icması) və İranda kiçik, lakin köklü icmalar tərəfindən yaşadılır. İbrahimi dinlərin ən qədimi olan və tarixi eramızdan əvvəl 2-ci minilliyə, İbrahim peyğəmbər və Musa peyğəmbərin dövrünə gedib çıxan Yəhudilik isə tək Allaha inamın, müqəddəs kitab Tövratın və Tövrat qanunlarının əsasında bu gün də öz varlığını sürdürür.
Digər tərəfdən, eramızdan əvvəl VI əsrdə Hindistanda ortaya çıxan və tamamilə zorakılıqdan imtina (Ahinsa) fəlsəfəsinə dayanan Caynizm, eləcə də Siddhartha Qautama (Buda) tərəfindən əsası qoyulan və Asiya qitəsində geniş yayılan Buddizm minilliklər keçməsinə baxmayaraq mənəvi təlim kimi aktiv şəkildə yaşayır. Çində eyni əsrdə formalaşan Daosizm (təbiətlə harmoniyanı təbliğ edən Lao Tszı təlimi) və Konfusiçilik, Yaponiyanın milli inanc sistemi olan və təbiət ruhlarına (Kami) sitayişə əsaslanan Sintoizm, eləcə də Altay və Mərkəzi Asiya xalqlarının qədim dünyagörüşü olan Şamanizm (Tengriçilik) müasir dövrdə həm müstəqil inanc, həm də milli mədəniyyətlərin ayrılmaz tərkib hissəsi kimi mövcudluğunu qoruyub saxlayır. Dinşünas alim Karen Armstrongun tədqiqatlarında vurğuladığı kimi, “Ox oxu dövrü” (Axial Age) adlandırılan erada formalaşan bu qədim sistemlər insanlığın mənəvi axtarışlarının və əxlaqi dəyərlərinin təməl daşı olaraq qalmaqdadır.