Resurs lənəti (Resource Curse)

Təbii sərvətlərin iqtisadiyyata paradoxical təsiri

Faktum.az xəbər verir ki, makroiqtisadiyyat və politologiyada ən çox müzakirə olunan nəzəriyyələrdən biri olan “Resurs lənəti” (və ya bolluq paradoksu), təbii resurslarla (xüsusilə neft, qaz və faydalı qazıntılarla) zəngin olan ölkələrin, resursları məhdud olan ölkələrə nisbətən daha zəif iqtisadi artım göstərməsi və zəif institusional inkişaf yaşaması fenomenidir.

İqtisadi ədəbiyyata 1990-cı illərdə Riçard Auti tərəfindən daxil edilən bu anlayışın əsas səbəblərindən biri “Holland xəstəliyi”dir (Dutch Disease); belə ki, xammal ixracından ölkəyə daxil olan böyük valyuta axını milli valyutanı möhkəmləndirir, bu isə qeyri-resurs sektorlarının (kənd təsərrüfatı, emal sənayesi) rəqabət qabiliyyətini aşağı salır.

Eyni zamanda, təbii sərvət gəlirlərinə arxalanan dövlətlərdə vergi toplanılmasına ehtiyac azaldığı üçün cəmiyyətin hökumət üzərindəki demokratik nəzarəti və şəffaflıq tələbi zəifləyir, bu da korrupsiya risklərini və rentaya əsaslanan iqtisadiyyatı dərinləşdirir. Lakin Norveç və Botsvana kimi uğurlu nümunələr sübut edir ki, güclü hüquqi təsisatlar, Suveren Neft Fondları və şəffaf idarəetmə mexanizmləri sayəsində təbii resursları “lənət”dən davamlı inkişaf xəzinəsinə çevirmək mümkündür.