Kül-Təkin abidəsi

Qədim Türk dövlətçilik və yazı mədəniyyətinin möhtəşəm abidəsi

Faktum.az xəbər verir ki, qədim Türk dünyasının və Mərkəzi Asiya tarixinin ən qiymətli yazılı mənbələrindən biri olan “Kül-Təkin abidəsi”, II Göktürk Xaqanlığının sərkərdəsi və şahzadəsi Kül-Təkinin (685–731) şərəfinə 732-ci ildə qardaşı Bilgə Xaqan tərəfindən ucaldılmış mühüm daş kitabədir.

Monqolustanın Orxon çayı vadisində yerləşən və Orxon-Yenisey (türk runik) əlifbası ilə həkk olunmuş bu abidə, türk dilinin və ədəbiyyatının bizə çatmış ilk böyük yazılı nümunəsi sayılır. Mətni Kül-Təkinin xalası oğlu Yollıq Təkin tərəfindən daşlar üzərinə yazılmış abidə yalnız bir məzar daşı olmayıb, özündə dərin dövlətçilik fəlsəfəsini, hərbi-siyasi strategiyanı və cəmiyyətə xitabən nitq mədəniyyətini ehtiva edir.

Mətndə Göktürk dövlətinin qurulması, Çin təsiri nəticəsində azadlığın itirilməsi, sonra isə böyük fədakarlıqlar bahasına müstəqilliyin bərpa edilməsi prosesləri xalqa dərs və xəbərdarlıq mahiyyətində çatdırılır. XIX əsrin sonlarında danimarkalı dilçi Vilhelm Tomsen tərəfindən oxunan Kül-Təkin abidəsi, türklərin hələ erkən orta əsrlərdə yüksək yazı mədəniyyətinə, milli özünüdərkə və mütəşəkkil dövlətçilik ənənəsinə sahib olduğunu parlaq şəkildə sübut edir.