Azərbaycan kinosunda “Məşədi İbad” obrazı: Karikaturik bəy, yoxsa keçid dövrünün qurbanı?

Faktum.az xəbər verir ki, dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin “O olmasın, bu olsun” musiqili komediyası və bu əsər əsasında 1956-cı ildə lentə alınan eyniadlı film Azərbaycan kinematoqrafiyasının ən parlaq incilərindən biridir. Filmin mərkəzində dayanan Məşədi İbad obrazı (unudulmaz aktyor Əliağa Ağayevin ifasında) illər boyu cəmiyyətdə sadəcə xəsis, yaşlı və gülünc bir tacir kimi qəbul edilsə də, dərin sosioloji və kulturoloji təhlillər bu xarakterin daha mürəkkəb olduğunu göstərir.

Məşədi İbad, XX əsrin əvvəllərində Bakıda neft bumunun yaratdığı sürətli kapitalistləşmə və Avropalaşma dalğası ilə ənənəvi Feodal-Şərq həyat tərzi arasında sıxılıb qalan cəmiyyətin bariz nümunəsidir. O, pulun hər şeyi – hətta gənc bir qızın sevgisini və sosial statusu satın ala biləcəyinə inanan, lakin yeni dövrün mənəvi-sosial qaydalarını anlamayan bir tiplər kateqoriyasına aiddir. Onun “pulum var, deməli haqqım var” düşüncəsi, dövrün dağılan feodal münasibətləri ilə yeni formalaşan burjuaziya dəyərlərinin toqquşmasını nümayiş etdirir.

Bu baxımdan Məşədi İbad təkcə karikaturik bir tacir deyil, həm də köhnə dünya ilə yeni dünya arasında bocalayan “keçid dövrünün” sosial qurbanıdır. Ətrafındakı ziyalılar, müflisləşmiş bəylər (Rüstəm bəy)və qəzetçilər (Rza bəy) onu yalnız maddi resurs kimi görür, istismar edir və aldadırlar. Rejissor Hüseyn Seyidzadənin təqdimatında Məşədi İbadın faciəsi onun yaşadıqları dövrün reallıqlarını düzgün qiymətləndirə bilməməsində və saxta dəyərlər sisteminə kor-koranə inanmasındadır.