Ölümdən sonra həyat varmı? – Klinik ölüm keçirənlərin mistik təcrübələri və elmin izahı
Faktum.az xəbər verir ki, bəşəriyyəti əsrlər boyu düşündürən “ölümdən sonra həyat varmı?” sualı tibbin və elm dünyasının ən böyük müəmmalarından biri olaraq qalır. Ürək fəaliyyətinin və nəfəsin müvəqqəti dayanması ilə səciyyələnən klinik ölüm halını yaşayan yüz minlərlə insanın təcrübələri (Near-Death Experience – NDE) elm xadimləri, neyrohiyyəçilər və psixoloqlar tərəfindən geniş araşdırılır. Dünyanın müxtəlif mədəniyyətlərində və ölkələrində yaşayan, kliniki ölüm keçirərək yenidən həyata qayıdan şəxslərin hekayələrindəki təəccüblü bənzərliklər bu fenomenə olan marağı daha da artırır.
Klinik ölüm keçirənlərin xatirələrində ən çox rast gəlinən məqamlardan biri bədəndən kənara çıxma (out-of-body) hissi, qaranlıq bir tunelin sonundakı parlaq işığa doğru hərəkət etmək və dünyadan köçmüş yaxınları ilə qarşılaşmaqdır. Bir çox pasiyentlər reanimasiya stolunda uzandıqları zaman həkimlərin dediyi sözləri, etdikləri tibbi müdaxilələri yuxarıdan seyr etdiklərini və həmin an tam bir rahatlıq, ağrısızlıq hissi keçirdiklərini bildirirlər.
ABŞ-nin Miçiqan Universitetinin tədqiqatçıları müəyyən ediblər ki, ürək dayandıqdan sonrakı ilk saniyələrdə beyində qəfil neyron aktivliyi dalğası (qamma dalğaları) baş verir ki, bu da şüurun inanılmaz dərəcədə itiləşməsinə və hiper-real görüntülərin yaranmasına səbəb ola bilər. Neyroloqlar bunu oksigen çatışmazlığı (hipoksiya) zamanı beynin müdafiə mexanizmi kimi ifraz etdiyi endorfinlər və neyrokimyəvi reaksiya ilə izah etsələr də, metafizika və ilahiyyat tərəfdarları bu halları ruhun bədəndən ayrılmasının sübutu kimi qiymətləndirirlər.
Həyatın sərhədindən qayıdan insanların böyük əksəriyyəti bu təcrübədən sonra ölüm qorxusunu tamamilə itirdiklərini, dünyaya və insanlara qarşı empatik münasibətlərinin kəskin artdığını vurğulayırlar. Elm dünyası bu fenomenin sırf biologiya və ya daxili şüur prosesi olduğunu sübut etməyə çalışsa da, klinik ölüm keçirənlərin hekayələri mənəviyyatla elm arasındakı incə xəttin ən sirli səhifələrindən biri olaraq qalmaqdadır.