Himalay qrifonları və “Səma dəfni”

Faktum.az xəbər verir ki, dünyanın damı sayılan Tibet yaylasının sərt geoloji şəraitində və dərin Buddist fəlsəfəsinin köklərində formalaşan “Jhator” və ya “Səma dəfni” (Sky burial) bəşəriyyətin ən unikal dəfn rituallarından biri sayılır. Tibet Buddizminə görə, insan vəfat etdikdən sonra onun ruhu bədəni tərk edərək yeni bir reinkarnasiya (yenidən doğuş) mərhələsinə keçir; geridə qalan cəsəd isə sadəcə boş bir qabıqdır. Ərazinin dondurucu iqlimi, torpağın qayalıq olması səbəbindən məzar qazmağın imkansızlığı və meşə resurslarının azlığına görə odunla yandırma (kremasiya) imkanlarının məhdudluğu bu adətin praktiki əsaslarını qoymuşdur. Lakin bu ritualın ən mühüm mənəvi tərəfi Buddist fəlsəfəsindəki “Dana” (səxavət və fədakarlıq) prinsipidir; insan ölərkən belə öz bədənini canlı təbiətə son hədiyyə kimi təqdim edir.

Ritualın mərkəzində Himalay dağlarının nəhəng yırtıcı quşları olan Himalay qrifonları (akvilalar və kərkəslər) durur. Mərasim zamanı “Rogyapa” adlandırılan xüsusi usta dəfn mütəxəssisləri cəsədi dağların zirvəsindəki müqəddəs qayalıq ərazilərə gətirir, lama rahiblərinin duaları və tüstülənən ardıc otlarının qoxusu altında bədəni quşların rahat qidalanması üçün hazırlayırlar. Tibetlilər bu quşları “Dakinis” – yəni ruhları səmaya daşıyan müqəddəs mələklər hesab edirlər. Əgər qrifonlar bədəni tamamilə yeyib bitirərlərsə, bu, ölənin ruhunun təmiz olduğuna və növbəti həyatına maneəsiz keçdiyinə işarə sayılır. Qalan sümüklər isə arpa unu və yağla qarışdırılaraq uşaq quşlara verilir ki, təbiətdə insandan heç bir iz qalmasın. Etnoqraflar vurgulayırlar ki, kənardan dəhşətli və ya sərt görünə bilən bu adət əslində tibetlilərin maddiyyata bağlılıqdan azad olmaq, həyatın müvəqqətiliyini qəbul etmək və təbiətin sonsuz dövriyyəsinə sonsuz hörmət bəsləmək dünyagörüşünün ən ali təzahürüdür.