Simpatik magiya və Bəddualar

Qədim inanclardan müasir psixosomatikaya

Faktum.az xəbər verir ki, əsrlər boyu müxtəlif mədəniyyətlərdə sehrbazların, şamanların və ya bədduların insan sağlamlığına, hətta həyatına təsir etmə gücünə malik olduğuna inanılıb. Bu inancların mərkəzində dayanan əsas anlayışlardan biri “simpatik magiya” və ya “oxşarlıq magiyası”dır. Vudu gəlinciyi kimi mistik rituallarda obyektsəl təsvirə vurulan zərərə görə real insanın əzab çəkəcəyi inancı hakim idi. Qədim dövrlərdə bu halları fövqəltəbii qüvvələrlə izah etsələr də, müasir tibb və psixologiya bədduaların və mistik ritualların təsirini tamamilə elmi əsaslarla — psixosomatika və “Nocebo effekti” ilə şərh edir.

“Plasebo effekti” insanın müalicəyə inanaraq heç bir dərman tərkibi olmayan maddədən sağalmasıdırsa, onun qaranlıq əkizi olan “Nocebo effekti” insanın bir şeyin ona zərər vuracağına tam inanması nəticəsində orqanizminin real fiziki xəstəlik reaksiyaları verməsidir. Əgər bir şəxs ona bəddua edildiyinə, tilsimləndiyinə və ya sehrli bir obyekt vasitəsilə zərər vurulduğuna sarsılmaz şəkildə inanırsa, beynin immun və sinir sisteminə göndərdiyi kəskin stress siqnalları real fiziki simptomlara yol açır. Təzyiqin qəfil düşməsi, xroniki ağrılar, ürək ritminin pozulması və hətta immun sisteminin çökməsi məhz bu psixoloji inancın yaratdığı fizioloji nəticələrdir.

Antropoloji araşdırmalarda “Vudu ölümü” adlandırılan fenomen də məhz bu mexanizmlə izah olunur. Qəbilə tərəfindən qarğışlanan və ya lənətləndiyinə inanan fərd cəmiyyət tərəfindən təcrid olunduqda və özünün öləcəyinə daxilən tam əmin olduqda, güclü qorxu və çarəsizlik hissi bədəndə kütləvi adrenalin və korizol ifrazına səbəb olur. Bu kəskin hormon sıçrayışı ürək-damar sistemini iflic edərək fiziki baxımdan sağlam olan bir insanın qısa müddətdə həyatını itirməsinə gətirib çıxara bilir.

Son nəticədə, simpatik magiyanın və bədduaların gücü sehrli sözlərdə və ya mistik güclərdə deyil, insan beyninin və inancının bədən üzərindəki mütləq hakimiyyətindədir. Müasir elmin ortaya qoyduğu bu həqiqət bir daha sübut edir ki, düşüncələrimiz və inandıqlarımız sadəcə psixoloji vəziyyətimizi deyil, birbaşa bioloji sağlamlığımızı formalaşdıran ən güclü mexanizmdir.