Magik realizm və Qabriel Qarsiya Markes

Reallıqla nağılın kəsişdiyi ədəbi cərəyan

Faktum.az xəbər verir ki, ədəbiyyat tarixində oxucunun reallıq qavrayışını kökündən dəyişən, adiliklə möcüzəni eyni müstəvidə təbii şəkildə birləşdirən az sayıda cərəyan var. Bunların arasında ən parlaq və sirli olanı, şübhəsiz ki, Latın Amerikasında çiçəklənən və kolumbiyalı dahi yazar Qabriel Qarsiya Markesin yaradıcılığı ilə zirvəyə ucalan “magik realizm”dir. Bu üslub oxucuya nağıl anlatmır, əksinə, nağılı reallığın bir parçası kimi qəbul etdirir.

Magik realizmin əsas sirri fantastik və ya fövqəltəbii hadisələrin tamamilə sıradan, gündəlik bir detal kimi təqdim olunmasındadır. Markesin dünya ədəbiyyatının incisi sayılan “Tənhalığın yüz ili” romanında sarı kəpənəklərin bir obrazı izləməsi, göydən sarı çiçəklərin yağması və ya personajlardan birinin göyə yüksələrək yoxa çıxması heç bir təəccüb yaratmadan, sanki havanın yağmurlu olması qədər təbii bir hadisə kimi nəql edilir. Əsərin qəhrəmanları bu möcüzələrə təəccüblənmir, əksinə, buz parçasını və ya maqniti ilk dəfə görəndə dəhşətə gəlirlər. Məhz bu təzad magik realizmin fəlsəfəsini təşkil edir.

Bu ədəbi cərəyanın Latın Amerikası torpaqlarında kök atması da təsadüfi deyildi. Regionun mürəkkəb tarixi, diktatura rejiminin yarandığı absurd siyasi reallıqlar, yerli xalqların mistik inanc sistemi və mifologiyası Qərb dünyasının rasional təfəkkürünə sığmırdı. Markes və onun ardıcılları göstərdi ki, bəzən reallığın özü o qədər qəribə və amansızdır ki, onu ifadə etmək üçün adi realist dil kifayət etmir; yalnız magik elementlər həqiqətin tam dərinliyini oxucuya çatdıra bilər.

Magik realizm müasir dünya ədəbiyyatına sadəcə yeni bir yazı texnikası gətirmədi, həm də insana öz həyatındakı gizli möcüzələri görmək imkanı bəxş etdi. Markesin yaratdığı sehrli dildən bəhrələnən müasir yazıçılar bu gün də oxucuları adiliyin arxasındakı fantastik dünyanı kəşf etməyə, reallıqla nağılın kəsişdiyi o incə xəttdə səyahət etməyə dəvət edirlər.