İnsanın 6-cı hiss: Qaranlıqda burnumuzun yerini necə bilirik?

Faktum.az xəbər verir ki, insan orqanizmi haqqında danışarkən adətən 5 əsas hissdən – görmə, eşitmə, dadbilmə, qoxubilmə və toxunmadan bəhs edilir. Lakin elmin daxili 6-cı hiss kimi qəbul etdiyi, bizi gündəlik həyatda yıxılmaqdan və koordinasiyasızlığa düşməkdən qoruyan xüsusi bir mexanizm var: propriosepsiya.

Gözlərinizi yumun və sağ əlinizin göstərici barmağı ilə burnunuzun ucuna toxunun. Bunu heç bir çətinlik çəkmədən, tam dəqiqliklə etdiyinizi görəcəksiniz. Bəs görmədiyimiz halda bədən üzvlərimizin tam olaraq harada yerləşdiyini necə bilirik?

Bu möcüzəvi proses əzələlərdə, vətərlərdə və oynaqlarda yerləşən proprioseptor adlı xüsusi reseptorlar vasitəsilə həyata keçir. Bu reseptorlar bədənin hansı vəziyyətdə olduğunu, əzələlərin gərginlik dərəcəsini və oynaqların bucağını anbaan ölçür. Eldə edilən siqnallar onurğa beyni vasitəsilə beynin hərəkətə nəzarət edən mərkəzlərinə – beyincik (cerebellum) və somatosensor qabığına göndərilir. Beyin bu məlumatları anındaca emal edərək bədənin 3D məkandakı gizli xəritəsini formalaşdırır.

Məhz propriosepsiya sayəsində biz pilləkənlərlə düşərkən ayaqlarımıza baxmırıq, qaranlıqda hərəkət edə bilirik və ya gözümüzü yoldan ayırmadan avtomobil idarə edərkən pedalları rahatlıqla basırıq.

Propriosepsiya hissi zədələndikdə və ya zəiflədikdə insan hətta gözü açıq olsa bile bədəninə nəzarət etməkdə çətinlik çəkir. Alkoqol qəbulu zamanı sərinləmə və müvazinətin itməsi də məhz spirtli içkinin beyincikdəki bu 6-cı hiss sistemini müvəqqəti sıradan çıxarması ilə bağlıdır. Propriosepsiya fəaliyyəti idman, rəqs və xüsusi tarazlıq məşqləri ilə daha da inkişaf etdirilə bilən unikal bir neyroloji mexanizmdir.