Zehnin gizli plastikliyi və bədənin görünməz toru

Faktum.az xəbər verir ki, uzun illər elmdə yetkin insan beyninin strukturunun dəyişməz qaldığı fərz edilsə də, müasir neyroanatomiya və neyrobiologiya neyroplastiklik fenomenini ortaya qoyub. Bu xüsusiyyət mərkəzi sinir sisteminin təcrübələrə, ətraf mühit faktorlarına, öyrənmə processesinə və fiziki travmalara cavab olaraq öz strukturunu və funksional təşkilini adaptasiya etmək qabiliyyətidir. Beyin yeni informasiya öyrəndikdə neyronlararası əlaqələri – sinapsları fiziki olaraq yeniləyir, yeni neyron yolları formalaşdırır və ya zədələnmiş bir hissəsinin icra etdiyi vəzifəni digər sağlam zonalara həvalə edir. Bu anatomik mexanizm insult sonrası bərpa, kəllə-beyin travmaları və yaddaş imkanlarının genişləndirilməsində müstəsna əhəmiyyət kəsb edir.

Eyni zamanda, insan anatomiya elmində diqqət çəkən digər mühüm kəşf bədənin bütöv dayaq-hərəkət və duyğu şəbəkəsi olan fasiya (fascia) sistemidir. Əsasən kollagen və elastik liflərdən ibarət olan bu sıx birləşdirici toxuma başdan ayaq barmaqlarına qədər bütün daxili orqanları, əzələləri, sinirləri və sümükləri kəsintisiz şəkildə sarıyır. Fasiya təkcə daxili orqanları öz yerində sabit saxlayıb mexaniki dəstək vermir, həm də sinir ucları və mechanoreseptorlarla zəngin olduğu üçün bədənin məkandakı mövqeyini, gərginlik dərəcəsini və hərəkət koordinasiyasını beynə ötürən ən böyük duyğu organlarından biri hesab olunur. Müasir təbabətdə xroniki bel, boyun və əzələ ağrılarının bir çoxunun məhz fasiyadakı gərginliklərdən qaynaqlandığı sübut olunub.