Vudu dini və magiya həqiqətləri
Qərbi Afrika və Haiti mədəniyyətində ruhlar, talismanlar və zombi əfsanələrinin elmi və tarixi izahı
Faktum.az xəbər verir ki, Hollivud filmləri və kütləvi mədəniyyət tərəfindən illərdir qara magiya, lənətlər və sancılan iynəli gəlinliklərlə eyniləşdirilən Vudu (Voodoo) əslində Qərbi Afrikanın dərin dini inanclarına və mürəkkəb tarixi proseslərinə dayanan rəsmi bir dindir. XVI-XIX əsrlərdə Afrikanın Qabon, Qana, Toqo və Benin kimi ərazilərindən Karib dənizi adalarına, xüsusilə Haitiyə qul kimi aparılan insanların öz doğma inanclarını qoruyub saxlamaq cəhdləri nəticəsində ortaya çıxan bu etno-dini sistem müasir etnoqrafiyada sinkretik (fərqli inancların sintezi) din kimi qəbul olunur. Fransız müstəmləkəçilərinin sərt təzyiqləri və xristianlığı məcburi qəbul etdirmə siyasəti fonunda afrikalılar öz qədim tanrılarını vən ruhlarını Katolik müqəddəslərinin simasında pərdələyərək Vudurizm təlimini formalaşdırmışlar. Bu gün Benin və Haitidə rəsmi dövlət dini statusuna malik olan Vududa kainatın tək yaradıcısı sayılan Bondye adlı uca tanrıya və onunla insanlar arasında vasitəçilik edən Loa adı verilən ruhlara sitayiş olunur.
Kütləvi şüurda formalaşan zombi əfsanələri və mistik talismanların arxasında isə tamamilə real tarixi və tibbi-bioloji həqiqətlər dayanır. Antropoloqlar və farmakoloqlar müəyyən etmişlər ki, Haiti Vudu mədəniyyətində nəzərdə tutulan “zombiləşdirmə” prosesi sehrli lənət değil, maddə zəhərlənməsidir. Vudu din xadimlərinin (Bokor) hazırladığı xüsusi tozlarda fugu balığından əldə edilən güclü neyrotoksin – tetrodotoksin maddəsi olur. Bu maddə insanın maddələr mübadiləsini və ürək döyüntüsünü o dərəcədə zəiflədir ki, tibbi cəhətdən şəxsin öldüyü zənn edilir vən o, dəfn olunur; daha sonra qəbirdən çıxarılan insan zəhərin təsirindən beynin oksigensiz qalması vən psixotrop bitkilərin verilməsi nəticəsində iradəsini və hafizəsini itirmiş, itaətkar bir köləyə çevrilir. Eynilə, insanları fəlakətlərdən qoruduğuna inanılan Qri-qri (Gris-gris) talismanları və ritual gəlinlikləri də lənət yağdırmaq üçün değil, ailəni qorumaq, xəstəlikləri sağaltmaq vən əcdadların ruhu ilə rabitə quraraq daxili rahatlıq tapmaq məqsədilə icra olunur. Müasir tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, Vudu ibtidai cadugərlik değil, qul dövrünün ağır sınaqlarından keçərək bir xalqın kimliyini və azadlıq ruhunu qoruyan tarixi-mədəni irsdir.