Ümumdünya Ürək Günü
Dünya Ürək Federasiyası (World Heart Federation) tərəfindən 1999-cu ildə təsis edilən və hər il 29 sentyabr tarixində qeyd olunan Ümumdünya Ürək Günü (World Heart Day), qlobal səhiyyə sisteminin diqqətini bəşəriyyət üçün ən böyük ölüm riski yaradan amillərdən birinə yönəldir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) statistik məlumatlarına əsasən, ürək-damar xəstəlikləri (ÜDX) dünyada ölüm səbəbləri arasında birinci yeri tutur və hər il 20 milyondan çox insanın həyatına son qoyur.
Faktum.az xəbər verir ki, bu beynəlxalq günün əsas fəlsəfəsi ürək xəstəliklərinin yalnız tibbi müdaxilə obyekti olmadığını, onların 80%-dən çoxunun həyat tərzinin dəyişdirilməsi və profilaktik tədbirlərlə önlənə biləcəyini ictimaiyyətə çatdırmaqdır.
Ürək-damar patologiyalarının inkişafında risk faktorları iki ana qrupa bölünür: dəyişdirilə bilməyən (genetik meyllilik, yaş, cins) və modifikasiya oluna bilən (dəyişdirilə bilən) amillər. İkinci qrupa daxil olan tütün istifadəsi, arterial gipertoniya (yüksək qan təzyiqi), qanda xolesterinin artması, piylənmə, diabet, qeyri-sağlam qidalanma və fiziki hərəkətsizlik (hipodinamiya) xəstəliyin yaranmasında birbaşa rol oynayır. Müasir urbanizasiya və rəqəmsallaşma dövründə oturaq həyat tərzi və emosional stress koronar damarların aterosklerotik zədələnməsini kəskin sürətləndirir, bu da miokard infarktı və insult kimi ağır ağırlaşmalara yol açır.
Ürək sağlamlığının qorunması üçün tibbi-profilaktik strategiya fərdlərin gündəlik vərdişlərinin korreksiyasına dayanır. Trans-yağlardan və həddindən artıq duzdan (gündəlik 5 qramdan az) imtina edilməsi, rasionda təzə tərəvəz, meyvə, lifli qidalar və dəniz məhsullarının payının artırılması damar divarlarının elastikliyini saxlayır. Həftədə en azı 150 dəqiqəlik orta intensivlikli kardio-fiziki fəaliyyət (sürətli gəzinti, üzgüçülük, velosiped) ürək əzələsinin (miokard) yığılma qabiliyyətini və toxumaların oksigenlə təchizatını optimal səviyyədə tutur. Eyni zamanda, qan təzyiqinin (120/80 mm c.s. norması), qanda şəkərin və lipid profilinin müntəzəm monitorinqi xəstəliklərin erkən diaqnostikasında həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Erkən yaşlardan etibarən sağlam həyat tərzinin təşviqi, məktəblərdə və iş yerlərində stressin idarə olunması proqramlarının tətbiqi, eləcə də tütün məhsullarına qarşı dövlət səviyyəsində mübarizə tədbirləri cəmiyyətin ümumi ömür uzunluğunu və həyat keyfiyyətini artıran əsas sütunlardır. Ürək sağlamlığı fərdi məsuliyyət olmaqla yanaşı, dayanıqlı səhiyyə sisteminin və güclü insan kapitalının bünövrəsidir.