Tarixdə Ən Qəribə Vergilər: İnsanlar Nəyə Göre Pul Ödəyirdilər?
Faktum.az xəbər verir ki, vergilər bəşər tarixinin bəlkə də ən qədim və qaçılmaz anlayışlarından biridir. Lakin tarixin müxtəlif dövrlərində hökmdarlar və hökumətlər dövlət xəzinəsini doldurmaq üçün elə qeyri-adi, ağlasığmaz və bəzən gülünc vergilər tətbiq ediblər ki, bunlara inanmaq çətindir. İnsanların gündəlik təbii ehtiyaclarından tutmuş xarici görünüşlərinə qədər hər şey bir zamanlar vergi mövzusu olub.
Bu qəribə vergilərdən biri Qədim Romada tətbiq olunan Sidik Vergisi (Pecunia non olet) idi. İllər boyu küçələrdəki ictimai tualetlərdə toplanan sidik parça boyamaq və dərini emal etmək üçün dəriçilər tərəfindən satın alınırdı. İmperator Vespasian bu ticarəti görüb sidik toplanmasına xüsusi vergi qoydu. Oğlu Tit bu cür iyrənc bir şeydən vergi tutulmasını tənqid edəndə Vespasian toplanan qızıl sikkəni oğlunun burnuna uzadaraq tarixdə məşhurlaşan o kəlamı işlətdi: “Pecunia non olet” – yəni “Pulun iyi gəlmir”.
Rusiya imperiyasında isə I Pyotr ölkəni qərbləşdirmək və avropalı görünüşü formalaşdırmaq üçün 1698-ci ildə Saqqal Vergisi tətbiq etdi. Saqqal saxlamaq istəyən hər kəs – əyanlardan tutmuş kəndlilərə qədər – illik vergi ödəməli idi. Vergini ödəyənlərə boyunlarından asmaq üçün üzərində “Saqqal artıq yükdür” yazılmış xüsusi mis və ya gümüş jeton verilirdi. Saqqalını qırxmaq istəməyən və vergini ödəməyən şəxslərin saqqalı isə küçənin ortasında zorla qırxılırdı.
Qədim Misirdə gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsi olan Sabun və Yağ Vergisi mövcud idi. Fironlar sabun istehsalını və yağ ticarətini tam nəzarətdə saxlayırdılar. İnsanların işlənmiş yağları təkrar istifadə etməsi qadağan edilmişdi və məmurlar ev-ev gəzərək mətbəxlərdəki yağ ehtiyatlarını yoxlayır, köhnə yağ istifadə edənləri cərimələyirdilər.
Avropada – xüsusilə İngiltərə və Fransada XVII–XVIII əsrlərdə tətbiq edilən Pəncərə Vergisi isə evlərin arxitekturasını kökündən dəyişdi. Vergi müfəttişləri evlərin içinə girmədən, kənardan pəncərələrin sayını sayaraq ev sahibinə vergi kəsirdilər. Çox pəncərəsi olan evlər varlı sayıldığı üçün onlardan daha çox pul alınırdı. Vergi ödəməkdən yayınmaq isteyen kasıb və orta təbəqə insanlar evlərinin pəncərələrini kərpiclə hörərək bağlayırdılar. Nəticədə minlərlə insan havasız və qaranlıq evlərdə yaşamağa məcbur oldu ki, bu da müxtəlif xəstəliklərin yayılmasına səbəb oldu.
Tarix göstərir ki, hökmdarların təxəyyülü sonsuz, xəzinənin ehtiyacları isə tükənməz olub. İnsanlar isə hər dövrdə olduğu kimi, bu dözülməz və qəribə vergilərdən yayınmaq üçün ən maraqlı yollara əl atıblar.