Sokotra adası və “Əjdaha qanı” ağacları
Yerdən kənar planet görüntüsü yaradan nadir təbiət mənzərələri və florası
Faktum.az xəbər verir ki, Hind okeanında, Yəmən sahillərindən təxminən 340 kilometr məsafədə yerləşən Sokotra arxipelaqı özünün qeyri-adi mənzərələri və unikallığı ilə Yerdən kənar bir planet benzetməsini haqq edən ən sirli məkanlardan biridir. Təxminən 6-7 milyon il əvvəl Afrika qitəsindən ayrılaraq tamamilə izolyasiya olunmuş bu ada zəngin endemik biomüxtəlifliyinə görə botaniklər tərəfindən “Hind okeanının Qalapaqosu” adlandırılır. UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilən adadakı bitki növlərinin 37 faizindən çoxu dünyada heç bir başqa yerdə bitmir və milyonlarla illik geoloji təcrid adanın florasına qəribə, yadplanetli görünüş bəxş etmişdir.
Adanın və ümumiyyətlə bu unikal ekosistemin simvolu sayılan bitki isə “Əjdaha qanı” ağacıdır (Dracaena cinnabari). Çətir və ya göbələk formasını xatırladan bu ağacın qeyri-adi tac quruluşu adanın quraq və isti iqliminə uyğunlaşma mexanizmidir; sıx çətir forması köklərin yerləşdiyi torpağı kölgədə saxlayaraq rütubətin buxarlanmasının qarşısını alır və səhər dumanından su damcılarını toplayaraq köklərə ötürür. Ağacın ən mistik xüsusiyyəti isə gövdəsi kəsildikdə və ya zədələndikdə ayrılan tünd qırmızı rəngli qətrandır. Qədim əfsanələrə görə, bu qırmızı məhlul fil ilə əjdahanın döyüşü zamanı axan qandan yaranmışdır. Əsrlər boyu bu “əjdaha qanı” qətranı antik Romadan Çinə qədər müxtəlif sivilizasiyalarda təbii dərman, yarasağaldıcı vasitə, boya, ritual tüstüsü və hətta boyakarlıqda lak kimi geniş istifadə edilmişdir.
Sokotra adasının florası təkcə bu ağacla bitmir; burada şüşə formasını xatırladan və gövdəsində su toplayan “Səhra qızılgülü” (Adenium socotranum) və nadir ubak ağacları kimi yüzlərlə qəribə bitki növü mövcuddur. Bununla yanaşı, adanın çətin coğrafiyası və siyasi təcridi bura sakinlərin adət-ənənələrini və qədim Soqotri dilini bu günə qədər qoruyub saxlamasına imkan vermişdir. Botaniklər və ekoloqlar xəbərdarlıq edirlər ki, qlobal iklim dəyişikliyi, tez-tez baş verən siklonlar və həddindən artıq otarılma bu canlı muzeyin və “Əjdaha qanı” meşələrinin gələcəyini ciddi təhlükə altına qoyur.