Şokoladın tarixi

Acı və müqəddəs tanrı içkisindən müasir dövrün şirin desertinə çevrilmə yolu
Faktum.az xəbər verir ki, bu gün dünyanın hər yerində milyonlarla insanın sevərək istehlak etdiyi şokolad minilliklər ərzində heyrətamiz təkamül yolu keçib. Müasir şokolad plitələri, konfetlər və şirin desertlər qədim Mezoamerika sivilizasiyalarında – Olmeklər, Mayyalar və Astteklər dövründə tamamilə fərqli məqsədlərlə – acı, ədviyyatlı, köpüklü müqəddəs içki və hətta qiymətli ödəniş vasitəsi (valyuta) kimi istifadə olunurdu.
Kakao ağacının (Theobroma cacao – yunan dilində “Tanrıların yeməyi” deməkdir) vətəni Mərkəzi və Cənubi Amerikanın tropik meşələridir. Arxeoloji tədqiqatlar göstərir ki, hələ e.ə. II minillikdən etibarən qədim Mezoamerika xalqları kakao meyvəsinin içindəki toxumları (lobyaları) yığıb fermentasiya edərək, qurudub və üyüdərək qatı bir məcun hazırlayırdılar. Lakin bu ilkin məhsulun dadı indiki şokoladdan çox uzaq idi.
Qədim dövrlərdə şokoladın hazırlanma və istehlak xüsusiyyətləri olduqca özünəməxsus idi:
Mayya və asttek mədəniyyətlərində kakao heç vaxt şirinləşdirilmirdi, çünki həmin dövrdə bölgədə şəkər qamışı mövcud deyildi. Üyüdülmüş kakao paxlaları su ilə qarışdırılaraq üzərinə acı bibər (çili), müxtəlif yerli ədviyyatlar, vanil, hətta qarğıdalı unu əlavə olunurdu. Nəticədə xocoatl (asttek dilində “acı su“) adlanan tünd, köpüklü və yandırıcı dada malik qatı bir içki əldə edilirdi.
Kakao asttek cəmiyyətində ilahi gücün simvolu hesab olunurdu. O, yalnız hakimlər, yüksək rütbəli ruhanilər, zadəganlar və hərbçilər üçün nəzərdə tutulmuşdu. Hətta asttek hökmdarı Montezumanın hər gün gündəlik həyatında əsl gızıl qablarda bol köpüklü kakao içdiyi tarixi mənbələrdə qeyd olunub.
Asttek imperiyasında kakao dənələri o qədər qiymətli idi ki, onlar bütöv bir iqtisadiyyatda pul və ya dəyər ölçüsü kimi istifadə olunurdu. Məsələn, həmin dövrdə bazarda bir dovşan və ya keyfiyyətli mantar bir neçə kakao dənəsinə alına bilərdi. Hətta saxtakar astteklərin gil dənələrini kakao şəklində boyayaraq bazar alverində istifadə etməsi də qeydə alınmış tarixi faktlardandır.
XVI əsrdə İspaniya səyyahı Hernan Kortesin başçılıq etdiyi konkistadorlar Amerikanı kəşf edərək bu qeyri-adi içkini Avropaya gətirdilər. İlk vaxtlar avropalılar onun acı dadını bəyənməsələr də, İspaniya sarayında içkiyə qamış şəkəri, bal və darçın əlavə edilməsi ilə şokoladın müasir şirin dövrü başladı. XIX əsrdə sənaye inqilabı dövründə maşınların və süd şokoladının kəşfi ilə acı qədim içki qlobal sevgi qazanan kütləvi desertə çevrildi.
Minilliklər ərzində tanrıların müqəddəs nemətindən küçə bazarlarının valyutasına və nəhayət dünyanın sevimli desertinə çevrilən şokolad bəşəriyyət mədəniyyətinin ən maraqlı qastronomik hekayələrindən birini təşkil edir.
