Haqqımızda Reklam Əlaqə
160×600
160×600

Şaquli fermalar: Torpaqsız kənd təsərrüfatı və gələcəyin dayanıqlı qida istehsalı modeli

16 Noyabr 2026, 13:30 Cəmiyyət
728×90

Faktum.az xəbər verir ki, qlobal iqlim dəyişiklikləri, su qıtlığı və sürətlə artan dünya əhalisi ənənəvi kənd təsərrüfatı qarşısında ciddi çağırışlar yaradır. Bu qlobal problemlərin həllində ən perspektivli innovativ yanaşmalardan biri şaquli fermalar (Vertical Farming) konsepsiyasıdır. Çoxmərtəbəli qapalı binalarda, tam nəzarət olunan süni mühitdə və torpaqsız texnologiyalarla kənd təsərrüfatı məhsullarının yetişdirilməsini nəzərdə tutan bu sistem ənənəvi əkinçiliklə müqayisədə suya qənaət, torpaqdan asılı olmamaq və ilboyu fasiləsiz məhsuldarlıq baxımından inqilabi üstünlüklər təqdim edir.

Şaquli əkinçilik ideyasının əsası ilk dəfə 1999-cu ildө Kolumbiya Universitetinin professoru Dikson Despommier və tələbələri tərəfindən böyük meqapolislərin ərzaq təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə nəzəri model kimi irəli sürülüb. Sonrakı illərdə mühəndislik və biotexnologiya sahəsindəki irəliləyişlər bu ideyanın sənaye miqyasında reallaşmasına şərait yaradıb.

Şaquli fermaların iş prinsipi və üstünlükləri bir neçə əsas texnoloji sütuna əsaslanır:

Şaquli fermalarda ənənəvi torpaqdan istifadə edilmir. Onun əvəzinə əsasən iki qabaqcıl üsul tətbiq olunur:

Bitkilərin kökləri birbaşa zəruri qida maddələri və minerallarla zənginləşdirilmiş su məhlulunun içərisində inkişaf edir.

Daha qabaqcıl metod olaraq, bitkilərin kökləri havada saxlanılır və qida maddələri qarışığı birbaşa köklərə incə duman (sprey) şəklində püskürdülür. Bu üsul bitkinin oksigen qəbulunu maksimuma çatdırır.

Ənənəvi açıq sahə əkinçiliyində suyun böyük hissəsi buxarlanma və torpağa sorulma nəticəsində itkiyə gedir. Şaquli fermalarda isə qapalı su dövranı sistemi tətbiq olunur – bitkilərin mənimsəmədiyi su toplanaraq təmizlənir və yenidən istifadə edilir. Nəticədə suya 95 faizə qədər qənaət edilir.

Qapalı binalarda yerləşən bu fermalarda temperatur, rütubət, karbon qazı səviyyəsi və işıqlandırma tam avtomatlaşdırılmış kompüter sistemləri tərəfindən idarə olunur. Xüsusi spektrli LED işıqlandırma sistemləri günəş işığını əvəz edərək bitkilərin fotosintez prosesini sürətləndirir. Bu, quraqlıq, donvurma və ya leysan yağışları kimi təbii fəlakətlərdən asılı olmayaraq ildə 365 gün fasiləsiz məhsul götürməyə imkan verir.

Şaquli fermaların adətən böyük şəhərlərin daxilində və ya yaxınlığında (məsələn, istifadə olunmayan anbarlarda və ya xüsusi qüllələrdə) qurulması məhsulların uzun məsafələrdən daşınması zərurətini aradan qaldırır. Eyni zamanda, qapalı mühit zərərvericilərin qarşısını aldığından pestisidlərin və kimyəvi dərmanların istifadəsinə ehtiyac qalmır.

Şaquli fermalar gələcəyin şəhərsalma və kənd təsərrüfatı strategiyasında qida təhlükəsizliyinin təmin olunmasında, məhdud torpaq və su ehtiyatlarının qorunmasında həlledici rol oynamaktadır.

728×90
Paylaş: