Ruhun xəritədən kənarda qalması

“Yad ölkədə yad adam” hissi haradan gəlir?

Faktum.az xəbər verir ki, istər könüllü şəkildə yeni bir həyat qurmaq üçün gedənlər, istərsə də məcburiyyətdən doğma diyarını tərk edənlər olsun, miqrasiya edən demək olar ki, hər kəs nə vaxtsa bu ağır hisslə üzləşir: özünü heç bir yerə aid hiss edə bilməmək və yad bir cəmiyyətdə köksüz bir yabançı kimi qalmaq. Psixoloqlar və sosioloqlar bu vəziyyəti “mədəniyyət şoku” (Culture Shock), “ekzistensial yadlaşma” və ya “akulturasiya stresi” adlandırırlar. Lakin bu hiss sadəcə coğrafi məkan dəyişikliyindən ibarət deyil; o, insanın kimlik, aidiyyət və daxili təhlükəsizlik sütunlarının sarsılması nəticəsində ortaya çıxır.

Bu duyğunun təməlində ilk növbədə linqvistik və sosial kodların itirilməsi durur; insan öz doğma dilində ifadə etdiyi duyğuları, zarafatları, jestləri və kültürel incəlikləri başqa bir dildə tam ötürə bilmədikdə daxili “mən”inin bir hissəsini itirir və özünü sanki tərcümədə itkin düşmüş kimi hiss edir. Eyni zamanda psixologiyada “sosial güzgü” adlanan mexanizm pozulur; biz kim olduğumuzu ətrafımızdakı insanların reaksiyalarında, gözlərində görünən tanışlıqda anlayırıq, yad ölkədə isə bu güzgü ya bizi tanımır, ya da fərqli kadrda təqdim edir, nəticədə fərd özünü gözəgörünməz və ya səhv anlaşılan biri kimi duyur.

İnsanın doğulub böyüdüyü torpaqla qurduğu şüuraltı emosional bağların – uşaqlıq xatirələrinin, tanış küçələrin, hətta havanın qoxusunun ani kəsilməsi də ruhi bir boşluq yaradır. Maraqlısı budur ki, yadlaşma hissi müəyyən zamandan sonra ikitərəfli xarakter alır; zaman keçdikcə insan həm yaşadığı yeni ölkəyə tam inteqrasiya ola bilmir, həm də vətəninə qayıdanda ora da artıq keçmişdəki kimi doğma gəlmir. Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, “yad ölkədə yad adam” hissi bir xəstəlik və ya uğursuzluq deyil, insanın öz daxili dünyasını yenidən kəşf etməsi, daha çevik və zəngin bir şəxsiyyətə çevrilməsi üçün keçdiyi çətin, lakin təbii bir transformasiya mərhələsidir.