Qab qaşımaqdan xoruldamağa qədər
Yeməkdən əvvəl və sonra edilən ən qəribə rituallar
Faktum.az xəbər verir ki, qida qəbul etmək bəşəriyyət üçün sadəcə bioloji ehtiyac deyil, həm də əsrlər boyu formalaşmış dini, sosial və mistik ənənələrin toplaşdığı xüsusi bir mərasimdir.
Müxtəlif cəmiyyətlərdə süfrəyə oturmazdan əvvəl və ya yeməyi bitirdikdən sonra icra edilən elə rituallar var ki, başqa mədəniyyətlərdən olan insanlar üçün tamamilə təəccüblü və hətta qəribə görünə bilər. Bu ritualların arxasında təbiətə təşəkkür, bərəkəti qorumaq, ev sahibinə hörmət göstərmək və ya bəd ruhları qovmaq kimi dərin şüuraltı mənalar dayanır. Dünyanın müxtəlif guşələrində icra edilən ən qəribə yemək ritualları arasında Hindistanda yeməkdən əvvəl tətbiq edilən “Açamana” və ya süfrə təmizliyi ritualı xüsusi yer tutur; burada insanlar yeməyə başlamazdan əvvəl əllərini və ağızlarını xüsusi qaydada yaxalayır, boşqabın ətrafına bir neçə damla su səpərək yeməyi ilahi qüvvələrə həsr edirlər.
Yaponiyada isə süfrəyə əyləşən kimi “İtadakimasu” (Həyatlarını verən canlıların ruhunu qəbul edirəm) deyərək əlləri birləşdirmək və yemək bitdikdə “Gochisousama deshita” (Böyük zəhmət üçün təşəkkür edirəm) demək sarsılmaz bir mənəvi borc sayılır. Yeməkdən sonra edilən rituallarda isə daddan çox sosial siqnallar ön plana çıxır; məsələn, Çin və bəzi ərəb ölkələrində yeməkdən sonra ucadan gəyirmək terbiyəsizlik deyil, əksinə, yeməyin çox ləzzətli olduğuna və qarnın tam doyduğuna görə ev sahibinə verilən ən böyük təşəkkür və ehtiram nişanəsidir. Gürcüstanda və Mərkəzi Asiyanın bəzi bölgələrində yeməyi bitirdikdən sonra qabda azca da olsa yemək saxlayırlar; çünki boşqabı tam yalamaq ev sahibinin kifayət qədər qida təqdim etmədiyinə işarə sayılır, Hindistanda və Cənub-Şərqi Asiyada isə əksinə, boşqabda bircə dənə də olsun düyü saxlamaq yeməyə və bərəkətə böyük hörmətsizlik hesab edilir.
Cənubi Koreyada yeməkdən sonra süfrədən ilk qalxan şəxs yaşca ən böyük insan olmalıdır; böyüklər yeməyi bitirmədən və ayağa qalxmadan gənclərin süfrəni tərk etməsi böyük qəbahət sayılır. Efiopiyada “Gursha” adlanan ənənəyə görə isə insanlar yeməyin sonunda öz əlləri ilə tikə hazırlayıb yanındakı insanın ağzına qoyurlar; bu ritual dostluğun, sevginin və səmimiyyətin ən ali göstəricisidir. Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, bu cür müxtəlif və qeyri-adi süfrə ritualları bəşəriyyətin rəngarəngliyi ilə yanaşı, insanın çörəyə, əməyə və bir-birinə verdiyi dəyərin unikal təzahürləridir.