Planetimizin daxili nəfəsi: Plitələrin tektonikası və qitələrin hərəkəti

Faktum.az xəbər verir ki, Yer kürəsi xaricdən sakit və dəyişməz görünsə də, onun daxili aləmi daimi dinamika və hərəkət halındadır. Yerin bərk üst qatını təşkil edən litosfer təbəqəsi vahid bir kütlədən ibarət olmayıb, mantiya qatının üzərində yavaş-yavaş sürüşən nəhəng plitələrə bölünüb. Plitələrin tektonikası adlanan bu geoloji proses planetimizin simasını milyonlarla il ərzində davamlı olaraq yeniden formallaşdırır.

Plitələrin bir-biri ilə qarşılıqlı təsiri – toqquşması, aralanması və ya bir-birinin yanından sürüşərək keçməsi Yerin ən möhtəşəm təbii hadisələrinin əsas səbəbidir. Plitələrin sərhədlərində toplanan böyük enerji qəfil azad olunduqda zəlzələlər meydana gəlir, yer qabığının aralandığı və ya zəiflədiyi nöqtələrdə isə mantiya dərinliklərindəki maqma səthə çıxaraq vulkanları formalaşdırır. Eyni zamanda, okean və materik plitələrinin toqquşması nəticəsində nəhəng dağ silsilələri ucalır.

Qitələrin dreyfi nəzəriyyəsinə əsasən, milyonlarla il əvvəl Yerdəki bütün quru sahələri Pangea adlı vahid bir superqitədə birləşmişdi. Zamanla tektonik hərəkətlər bu nəhəng quru parçasını parçalayaraq müasir xəritədə gördüyümüz materikləri formalaşdırdı. Geoloji araşdırmalar göstərir ki, bu hərəkət günümüzdə də il ərzində bir neçə santimetr sürətlə devam edir və gələcəkdə planetimizin xəritəsini yenidən tanınmaz dərəcədə dəyişdirəcək.