Musiqinin riyazi harmoniyası

Motsart və Bax əsərlərinin insan beyninin koqnitiv fəaliyyətinə təsiri
Faktum.az xəbər verir ki, minilliklər boyunca bəşəriyyətin universal dili hesab edilən musiqi sadəcə estetik zövq mənbəyi deyil, həm də riyazi qanunauyğunluqlara və dəqiq struktur prinsiplərinə əsaslanan unikal intellektual fenomendir. Xüsusilə İohann Sebastiyan Bax və Volfqanq Amadey Motsart kimi dahi bəstəkarların əsərləri musiqi ilə riyaziyyat arasındakı qırılmaz bağı ən yüksək səviyyədə nümayiş etdirir. Neyrobiologiya sahəsində aparılan elmi tədqiqatlar sübut edir ki, bu klassik əsərlərin mürəkkəb harmonik strukturu insan beyninin koqnitiv fəaliyyətinə, yaddaşına və məkan-zaman təfəkkürünə birbaşa müsbət təsir göstərir.
Baxın musiqisi dərin kontrapunkt və həndəsi simmetriya prinsiplərinə söykənir. Onun fuqaları və kanonları riyazi tənliklər kimi dəqiq hesablanmış ardıcıllıqlarla qurulub; burada hər bir səs xətti riyazi fraktallar kimi bir-biri ilə harmoniya təşkil edir. Beyin bu mürəkkəb polifonik quruluşu dinləyərkən eyni anda bir neçə məlumat axınını emal etməyə məcbur qalır ki, bu da analitik təfəkkürün, məntiqi və strukturlaşdırılmış düşüncənin inkişafını stimullaşdırır. Motsartın əsərlərində isə riyazi harmoniya simmetriya və qızıl nisbət (Fibonaççi ardıcıllığı) qanunları üzərində qurulub. Motsartın musiqisindəki ritmik təkrar olunan frazmalar beyin dalğalarını (xüsusilə diqqət və konsentrasiyaya cavabdeh olan alfa dalğalarını) nizama salmağa kömək edir.
Elmdə məşhur olan və 1990-cı illərdən etibarən geniş müzakirə edilən “Motsart effekti” (Mozart Effect) nəzəriyyəsi məhz bu dahi bəstəkarın əsərlərinin dinlənilməsinin qısamüddətli də olsa, məkan-zaman intellektual tapşırıqlarını yerinə yetirmək qabiliyyətini yaxşılaşdırdığını ortaya qoymuşdur. Neyroimajinq (MRT) tədqiqatları göstərir ki, klassik musiqi dinlənilərkən beynin emosiyaları, yaddaşı və motor funksiyalarını idarə edən həm sol, həm də sağ yarımkürələri eyni anda və intensiv şəkildə aktivləşir. Bu sinxronizasiya beyin hüceyrələri arasında sinaptik əlaqələri gücləndirir, stress səviyyəsini aşağı salır və öyrənmə qabiliyyətini maksimum səviyyəyə qaldırır.
Dahi bəstəkarların əsərlərindəki riyazi dəqiqlik və estetik harmoniya insan beyninin potensialını maksimum səviyyədə üzə çıxaran, zəkanı və emosional balansı qoruyan ən güclü intellektual vasitələrdən biridir.
