İnsanlar niyə mənasını bilmədikləri ritualları davam etdirirlər?

Faktum.az xəbər verir ki, gündəlik həyatımızda, toy, yas, bayram və ya adi ev vərdişlərimizdə nə vaxtsa fikirləşmədən icra etdiyimiz onlarca qayda və ritual var. Qapı astanasında oturmamaq, taxtaya vurmaq, duz töküləndə sağ çiyindən arxaya atmaq, toyda gəlinin başından şirniyyat səpmək və ya qara pişik görəndə yolu dəyişmək kimi adətlərin çoxunun dəqiq haradan gəldiyini və ya orijinal mənasını bilmirik. Lakin məntiqimiz bu hərəkətlərin tamamilə əsassız olduğunu söyləsə də, onları nəsil də nəsil yaşatmağa və icra etməyə davam edirik.

Psixoloqlar, antropoloqlar və neyrobioloqlar bildirirlər ki, bu köklü davranışların arxasında cəmiyyətin genetik yaddaşı, psixoloji təhlükəsizlik ehtiyacı və beynimizin enerjiyə qənaət etmə mexanizmi dayanır. Bu vəziyyətin təməlində ilk növbədə təşvişin azaldılması və nəzarət hissi durur; insan beyni qeyri-müəyyənlikdən narahatlıq duyduğu üçün mənşəyi unudulmuş bir ritual belə insana taleyi üzərində kiçik də olsa nəzarət hissi verir və daxili təşvişi yatırır.

Antropologiyada cəmiyyəti birləşdirən görünməz yapışqan hesab olunan rituallar sosial mənsubiyyət hissini gücləndirir və əcdadlarımızın etdiyi bir vərdişə riayət etmək şüuraltı olaraq bir qrupa ait olmaq mesajını verir. Eyni zamanda beynimizin hər davranışı sıfırdan analiz etmək əvəzinə hazır sosial alqoritmlərdən istifadə etməsi – koqnitiv qənaət və əcdad inamı – məntiqi sorğulama aparmadan bu adətləri kopyalamağımıza gətirib çıxarır.

Nəhayət, qədim dövrlərdə təbiət hadisələrindən və şər qüvvələrdən qorunmaq üçün yaradılmış mistik ayinlər zamanla fəlsəfi mənasını itirsə də, “birdən olar” düşüncəsi ilə şüuraltı mistik qorxudan xilas olmaq üçün təkrar edilir. Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, mənasını bilmədiyimiz rituallar təkcə keçmişin kəsişmə nöqtəsi deyil, həm də bəşəriyyətin ortaq mədəni irsinin və daxili müdafiə sisteminin ayrılmaz parçasıdır.