Gecəsiz Diyarlar: Günəşin Aylarla Batmadığı Yerlərdə Həyat Necə Keçir?
Faktum.az xəbər verir ki, Yerin fırlanma oxunun 23.5 dərəcə meyilli olması səbəbindən Şimal və Cənub qütb dairələrində hər il qeyri-adi bir təbiət hadisəsi yaşanır. “Gecəyarı günəşi” (Midnight Sun) və ya qütb gündüzləri adlanan bu fenomendə günəş həftələrlə, hətta aylarla üfüq xəttinin altına enmir. Norveç, İslandiya, Qönlandiya, Kanada, Alyaska, İsveç, Finlandiya və Rusiyanın şimal ərazilərində müşahidə olunan bu vəziyyət yerli sakinlərin gündəlik həyatına, psixologiyasına və vərdişlərinə dərin təsir göstərir.
Qütb gündüzləri şəraitində yaşayan insanların həyat tərzi və uyğunlaşma mexanizmləri bunlardır:
Bədənimizdə yuxu hormonunun (melatonin) ifraz olunması üçün qaranlıq mühit şərtdir. Günəşin 24 saat işıq saçması insanların bioloji saatını (sirkad ritmini) pozur və “günəş sərxoşluğu” və ya yuxusuzluq yaradır. Bunun qarşısını almaq üçün yerli sakinlər evlərində işığı 100% keçirməyən xüsusi “blackout” (qara) pərdələrdən və ya pəncərə jalüzlərindən istifadə edirlər. Saat 22:00-da evdə pərdələr bağlanır və süni “gecə” mühiti yaradılır.
24 saat gündüz olan yerlərdə bədənin “yoruldum” siqnalı verməsini gözləmək böyük xətadır. Çünki hava hər zaman işıqlı olduğu üçün beyin enerjili olduğunu zənn edir. Sakinlər günlərini hava işığına görə deyil, strictly saat mexanizminə görə planlaşdırırlar. Məsələn, yuxusu gəlməsə bile, saat 23:00-da yatağa girmək və səhər 07:00-da durmaq bir həyat qaydasıdır.
Yayın gəlişi və fasiləsiz günəş işığı insanlarda serotonin (xoşbəxtlik hormonu) səviyyəsini pik həddə qaldırır. Qışın aylarla sürən qaranlığından çıxan insanlar yayda sanki hiperaktiv olurlar. Gecə saat 02:00-da ot biçən, velosiped sürən, dənizdə üzən və ya piknik edən insanları görmək adidir. Norveçin Sommarøy (Yaz adası) sakinləri hətta yay aylarında zaman anlayışını tamamilə ləğv etmək və adanı “zamansız zona” elan etmək üçün təşəbbüs irəli sürmüşdülər.
Şimal ölkələrində evlərin tikilişində təbii işıqdan maksimum istifadə olunsa da, yataq otaqları əsasən günəş şüalarının birbaşa düşmədiyi istiqamətdə layihələndirilir. Həmçinin insanlar pəncərələrə alüminium folqa vurmaq və ya göz bandı (sleep mask) ilə yatmaq kimi pratik üsullara əl atırlar.
Günəşin batmadığı yerlərdə yaşamaq kənardan nə qədər sehrli və maraqlı görünsə də, insan orqanizmindən böyük intizam və təbiətin ritminə uyğunlaşma bacarığı tələb edir.