Fermi paradoksu

Kainat bu qədər böyük olduğu halda yadplanetli sivilizasiyaları niyə tapa bilmirik?

Faktum.az xəbər verir ki, kainatın milyardlarla qalaktikadan, hər qalaktikanın isə yüz milyardlarla ulduzdan ibarət olması ehtimal nəzəriyyəsinə görə bəşəriyyətin yeganə ağıllı varlıq olmadığını göstərsə də, 1950-ci ildə məşhur fizik Enriko Ferma tərəfindən irəli sürülən “Əgər kainatda bu qədər çox sivilizasiya varsa, bəs onlar haradadır?” sualı elmdə Ferma paradoksu kimi tanınır.

Kainatın yaşı (təxminən 13.8 milyard il) Yer kürəsinin yaşından çox böyük olduğu üçün, bizdən milyonlarla il öncə yaranmış və kosmik texnologiyalara yiyələnmiş sivilizasiyaların izlərinə rast gəlinməli idi, lakin bugünkü radioteleskop tədqiqatları və kosmik müşahidələr hələ də kainatdan heç bir texnoloji siqnal və ya kənar həyat əlaməti qeydə ala bilməyib.

Alimlər bu paradoksu izah etmək üçün bir neçə əsas elmi hipotez irəli sürürlər ki, bunlardan biri Böyük Filtr (Great Filter) nəzəriyyəsidir; bu fərziyyəyə görə həyatın yaranması və ya ağıllı sivilizasiyaya çevrilməsi yolunda keçilməsi son dərəcə çətin olan təkamül baryeri mövcuddur vən insanlıq ya bu filtri artıq geridə qoyub, ya da irəlidə bizi gözləyən ekoloji, nüvə və ya rəqəmsal bir özünüməhv təhlükəsi var.

Digər tərəfdən, Zoopark hipotezi inkişaf etmiş kənar sivilizasiyaların mövcud olduğunu, lakin təbii inkişafımıza mane olmamaq üçün Yeri müşahidə olunan qoruq kimi kənardan izlədiklərini vən bizimlə əlaqəyə girməkdən qəsdən yayınacaqlarını iddia edir. Nadir Yer (Rare Earth) fərziyyəsi isə kompleks həyatın yaranması üçün tələb olunan geoloji, kimyəvi və astronomik şəraitlərin o qədər unikal olduğunu vurğulayır ki, kainatda oxşar şərait bir daha təkrarlanmamış ola bilər.

Bunlarla yanaşı, kainatın nəhəng miqyasları səbəbindən sivilizasiyaların zaman və məkan daxilində bir-biri ilə kəsişməməsi və ya yadplanetlilərin bəşəriyyətə hələ bəlli olmayan rəqəmsal və ya kvant rabitə kanalları ilə ünsiyyət qurması ehtimalları da daxil olmaqla, SETI layihələrinin genişlənməsi vən yeni nəsil kosmik teleskopların müşahidələri bu böyük elmi müəmmanın həllinə işıq tutmağa çalışır.