Dünyanı dəyişdirən 1 milyon dollarlıq tapmacalar: Millenium problemləri və Perelman sirri

Faktum.az xəbər verir ki, 2000-ci ilin may ayında Kley Riyaziyyat İnstitutu bəşəriyyətin ən mürəkkəb zəkalarını bir araya gətirən tarixi bir addım atdı.

İnstitut riyaziyyatın ən vacib 7 cavabsız sualını “Millenium Problemləri” adlandıraraq elan etdi və hər bir problemin həlli üçün tam 1 milyon dollar pul mükafatı təyin etdi. Bu problemlər sadəcə nəzəri hesablamalar deyil, müasir şifrələmə sistemlərinin, aerodinamikanın, böyük data təhlükəsizliyinin və hətta kainatın formasını anlamağın təməlidir. Lakin bu siyahı həm də elmin ən qəribə və müəmmalı hadisələrindən birinə səhnə oldu.

Siyahı elan edildikdən cəmi 2 il sonra, 2002-ci ildə rus riyaziyyatçısı Qriqori Perelman 100 ildən artıq müddətdə həllini tapmayan və üçölçülü fəzaların topoqrafiyasını izah edən Puankare fərziyyəsini həll etdiyini bəyan etdi. Qeyri-adi dahi bu kəşfini nüfuzlu elmi jurnallarda deyil, internetdə pulsuz məqalələr arxivində payşaldı. Dünya riyaziyyatçıları 3 il boyunca onun düsturlarını yoxladıqdan sonra həllin 100% dəqiq olduğunu təsdiqlədilər.

Lakin əsl şok bundan sonra yaşandı. Perelman 2006-cı ildə riyaziyyatın “Nobel”i sayılan Fields medalından, 2010-cu ildə isə Kley İnstitutunun təklif etdiyi 1 milyon dollarlıq mükafatdan rəsmən imtina etdi. Sankt-Peterburqda anası ilə birgə sadə mənzildə yaşayan Perelman mükafatı rədd etməsini belə əsaslandırdı: “Əgər həll doğrudursa, heç bir başqa tanınmaya ehtiyac yoxdur. Mən pul və ya şöhrətlə maraqlanmıram, kainatın necə idarə olunduğunu bilirəmsə, 1 milyon dolların arxasınca niyə qaçmalıyam?”

Hazırda 7 Millenium problemindən yalnız Puankare fərziyyəsi həll olunub. Qalan 6 problem — o cümlədən kibertəhlükəsizliyin əsasını təşkil edən $P$ $vs$ $NP$ tapmacası və axınlar mexanikasını idarə edən Navye-Stoks tənlikləri — hələ də öz xilaskarını və ya 1 milyon dollarlıq mükafatı rədd edəcək növbəti dahisini gözləyir.