Haqqımızda Reklam Əlaqə
160×600
160×600

Aysberqlərin oxuduğu “mahnılar”

13 Noyabr 2026, 16:00 Dünya
728×90

Faktum.az xəbər verir ki, Antarktida və Arktika sularında üzən nəhəng buz dağları – aysberqlər kənardan tamamilə səssiz, hərəkətsiz və donmuş kütlələr kimi görünsələr də, əslində okean dərinliklərində daim özünəməxsus akustik siqnallar, elmi ədəbiyyatda isə obrazlı şəkildə “aysberq mahnıları” adlandırılan səslər yaradırlar. Okeanoloqların və geofiziklərin hidrofonlar (sualtı mikrofonlar) vasitəsilə qeydə aldığı bu səslər insan qulağının eşidə biləcəyi tezlik diapazonundan (20 Hersdən) xeyli aşağı olan infrasəs dalğalarından ibarətdir. Səs yazıları xüsusi proqram təminatı vasitəsilə sürətləndirildikdə isə ortaya arı vızıltısını, nəhəng musiqi alətlərinin ahəngini və ya uzaqdan gələn uğultunu xatırladan mürəkkəb akustik mənzərə çıxır.

Bu qeyri-adi akustik fenomenin yaranmasının arxasında mürəkkəb fiziki və hidrodinamik proseslər dayanır. Nəhəng aysberqlər okean cərəyanlarının təsiri altında hərəkət edərkən dəniz dibinə və ya digər buz kütlələrinə sürtünür, nəticədə buzun daxilində güclü vibrasiyalar əmələ gəlir. Bundan əlavə, aysberqin içərisindəki su kanallarından və çatlarından yüksək təzyiqlə keçən okean suları buz kütləsini nəhəng bir nəfəsli musiqi aləti kimi titrəməyə məcbur edir. Buz dağlarının əriməsi zamanı sıxılmış hava qabarcıqlarının partlaması və nəhəng buz parçalarının qoparaq suya düşməsi (buzlaqların doğulması) də okean mühitinə güclü seysmik və akustik dalğalar ötürür.

Suyun səs dalğalarını havadan təxminən dörd dəfə daha sürətli və daha az enerji itkisi ilə ötürməsi sayəsində aysberqlərin yaratdığı bu aşağı tezlikli “mahnılar” minlərlə kilometr məsafəyə qədər yayıla bilir. Hətta Antarktida sahillərində qopub hərəkət edən nəhəng bir aysberqin səsi Sakit və Hind okeanlarının ekvatorial sularında yerləşdirilmiş seysmik stansiyalar tərəfindən dəqiqliklə qeydə alınır. Müasir dövrdə alimlər bu akustik məlumatlardan təkcə təbiət hadisələrini öyrənmək üçün deyil, həm də qlobal iqlim dəyişikliklərini izləmək, buzlaqların ərimə sürətini hesablamaq və gəmiçilik marşrutlarının təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə erkən xəbərdarlıq sistemi kimi istifadə edirlər.

Okeanların səssiz nəhəngləri sayılan aysberqlərin yaratdığı bu akustik dalğalar Yer kürəsinin iqlim dinamikasını anlamaq üçün təbiətin alimlərə göndərdiyi ən dəqiq və fasiləsiz məlumat mənbələrindən biridir.

728×90
Paylaş: