İnsan gözünün görmədiyi rənglər

Tetraxromatiya fenomeni, heyvanların ultrabənövşəyi görmə qabiliyyəti və təbiətin gizli palitrası
Faktum.az xəbər verir ki, insan gözü təbiətin yaratdığı möhtəşəm rəng aləmini qavramaqda hər zaman müəyyən bioloji məhdudiyyətlərlə qarşılaşır. Gözümüzdəki işığa həssas reseptorlar – kolbacıqlar (kónuslar) vasitəsilə biz adətən üç əsas rəng spektrini – qırmızı, yaşıl və göyü (RGB) görür və təxminən bir milyon müxtəlif rəng çalarını ayırd edə bilirik. Lakin bu palitra kainatın və canlı təbiətin təqdim etdiyi əsl rəng zənginliyinin yalnız kiçik bir hissəsidir. Təbiətdə elə sirlər və canlılar var ki, onlar bizim üçün qaranlıq və rəngsiz görünən dünyanı tamamilə fərqli, parlaq çalarlarla seyr edirlər.
Bu möcüzəvi fenomendən biri insanlarda, xüsusilə də bəzi qadınlarda rast gəlinən tetraxromatiya (dördrəngli görmə qabiliyyəti) halıdır. İnsanların əksəriyyəti üç kolbacıq tipinə malik olduğu halda, genetik mutasiya nəticəsində dördüncü kolbacıq hüceyrəsinə sahib olan tetraxromatlar təxminən 100 milyonədək rəng çalarını ayırd etmək qabiliyyətinə malikdirlər. Onlar üçün bizim eyni rəng kimi gördüyümüz iki səth və ya parça tamamilə fərqli, mürəkkəb rəng keçidləri ilə zəngindir. Sənətşünaslar və ya rəssamlar arasında bu xüsusiyyətə malik nadir insanlar adi gözlə görünməyən incə rəng nüanslarını belə dəqiqliklə görə bilirlər.
Heyvanlar aləmində isə görmə qabiliyyəti tamamilə başqa bir ölçüyə daşınır. Bir çox quşlar, sürünənlər, həşaratlar (məsələn, arılar) və hətta bəzi balıqlar ultrabənövşəyi (UV) işıq spektorunu görə bilirlər. İnsanlar üçün sadə ağ görünən bir çiçək ləçəyi ultrabənövşəyi işıqda həşaratlar üçün əsl “enmə zolağı” rolunu oynayan mürəkkəb həndəsi naxışlara və parıldayan işarələrə malikdir. Gübrəçilər və ya quşlar öz tüklərindəki ultrabənövşəyi parıltılar vasitəsilə bir-birlərini tanıyır və cütləşmə partner seçirlər. Okeanın dərinliklərində yaşayan bəzi karides növləri isə təbiətin ən mürəkkəb göz sisteminə malik olaraq, hətta polyarizasiya olunmuş işığı və ultrabənövşəyi şüaları belə qavraya bilirlər.
Gözümüzün gördükləri reallığın yalnız səthi qatıdır; təbiət isə elm və təkamülün süzgəcindən keçən, insan təxəyyülünün belə çətin təsəvvür etdiyi sonsuz və gizli rənglər kainatını özündə qorumaqdadır.
