”Ölüm maskaları” sənəti

Müasir fototexnika yaranmazdan əvvəl dahi şəxsiyyətlərin son anlarını tarixə həkk edən sirli ənənə
Faktum.az xəbər verir ki, müasir fotoqrafiya texnologiyaları yaranmazdan əvvəl bəşəriyyət dahi şəxsiyyətlərin, hökmdarların və sənətkarların son simasını gələcək nəsillər üçün qoruyub saxlamaq məqsədilə unikal və bir qədər də qorxulu bir üsula əl atırdı – “ölüm maskaları”. İnsan həyatını itirdikdən dərhal sonra üzünə tökülən gips və ya mum vasitəsilə hazırlanan bu maskalar, tarixin dahi zəkalarının dünyadan köçdüyü andakı real cizgilərini donduran səssiz şahidlərə çevrilirdi.
Tarixin ən məşhur ölüm maskaları və onların arxasında duran sirli ənənə:
Dahi bəstəkar Lüdviq van Betsxoven 1827-ci ildə vəfat etdikdən dərhal sonra hazırlanan ölüm maskası onun çəkdiyi fiziki əzabları və eyni zamanda sarsılmaz iradəsini aydın şəkildə göstərir. Napoleon Bonapartın Müqəddəs Yelena adasında ölümündən sonra çıxarılan maskası isə uzun illər onun ölüm səbəbi haqqında fərziyyələr irəli sürən tarixçilər üçün əsas vizual mənbə olmuşdur.
Mikelancelo, Dante Aligyeri və Şekspir kimi şəxsiyyətlərin ölüm maskaları sadəcə xatirə əşyası deyil, həm də rəssamlar və heykəltəraşlar üçün unikal vizual material idi. Bir çox dahi heykəltəraşlar məşhur büstləri və heykəlləri məhz bu maskaların əsasında hazırlayırdı ki, bu da təsvirlərin anatomik olaraq 100% dəqiq olmasına imkan verirdi.
XIX əsrin sonlarında Parisdə Sena çayında boğulmuş naməlum bir gənc qadının cəsədi tapılır. Morqdakı patoloq hiss etdiyi qeyri-adi estetik gözəllik və qadının üzündəki sirli təbəssüm səbəbindən onun ölüm maskasını çıxarır. Bu maska tezliklə bütün Avropada incəsənət adamlarının ilham mənbəyinə çevrilir. Ən maraqlısı isə odur ki, XX əsrdə ilk süni nəfəs təlimi manekenlərinin (CPR Resusci Anne) üzü məhz bu naməlum qadının maskası əsasında modelləşdirilir.
Ölüm maskası ənənəsi bir tərəfdən insanın fani dünyadan köçərkən belə unudulmamaq, tarixin yaddaşında öz gerçək siması ilə qalmaq arzusunun göstəricisidir. Bu maskalar insan anatomiyasının ən çılpaq, ən kədərli və ən dürüst anını əks etdirən misilsiz sənət nümunələridir.
Fototexnikanın inkişafı ilə bu sirli ənənə arxada qalsa da, muzeylərdə qorunan gips maskalar bu gün də tarixin dahi zəkalarının son nəfəsindəki ruhunu özündə yaşatmaqda davam edir.
