Rəqəmsal məzarlar: İnternetdə artıq milyondan çox ölü istifadəçi profilinin olduğu sirri

Faktum.az xəbər verir ki, aparıcı sosial şəbəkələrin və tədqiqat mərkəzlərinin analitika hesabatlarına görə, virtuallaşan dünyada hər gün təxminən 8 000-dən çox sosial şəbəkə istifadəçisi dünyasını dəyişir.

Oxford İnternet İnstitutunun alimlərinin proqnozlarına əsasən, 2070-ci ilə qədər yalnız “Facebook” platformasında vəfat etmiş insanların profillərinin sayı canlı istifadəçilərin sayını üstələyəcək və bu rəqəm 1.4 milyardı keçəcək. Rəqəmsal dünyada yaranan bu kütləvi “virtual qəbiristanlıqlar” fəlsəfi, hüquqi və etik baxımdan yeni problemlər ortaya çıxarır, çünki vəfat etmiş şəxslərin şəkilləri, yazışmaları və şəxsi məlumatları serverlərdə saxlanılmağa davam edir.

Bəzi platformalar istifadəçilərə sağlığında vəsiyyət olunmuş varis təyin etmək hüququ verir və bu xüsusiyyət sayəsində şəxs vəfat etdikdən sonra onun hesabı anım hesabına çevrilərək idarə olunur və ya silinir. Məsələnin ən maraqlı və mübahisəli tərəfi isə süni intellekt texnologiyalarının bu sahəyə tətbiqidir; müasir generativ modellər vəfat etmiş şəxsin sağlığında yazdığı minlərlə mesajı və səs yazılarını analiz edərək onun dəqiq rəqəmsal klonunu yarada bilir. Bu texnologiya sayəsində insanlar dünyasını dəyişmiş yaxınlarının səsi, yazışma stili və siması ilə sintezedilmiş virtual obrazlarla ünsiyyət saxlaya bilsələr də, psixoloqlar bu cür simulyasiyaların yasalma dövrünü uzatdığını və reallıqdan qaçış riskini artırdığını bildirirlər. Hüquqşünaslar isə şəxsin ölümündən sonra onun rəqəmsal kimliyindən icazəsiz istifadə edilməsi və məxfilik hüquqlarının qorunması istiqamətində yeni tənzimləmələrə ehtiyac olduğunu vurğulayırlar.