Mühafizə orderi nədir və məişət zorakılığından necə qorunmaq olar?
Ailədə zorakılığa məruz qalan şəxs müdafiə tələb etmək üçün boşanmanı və ya fiziki xəsarət almağı gözləməli deyil. Azərbaycan qanunvericiliyində nəzərdə tutulan müdafiə vasitələrindən biri mühafizə orderidir.
Ev insanın özünü təhlükəsiz hiss etdiyi yer olmalıdır. Lakin bəzən ailə münasibətlərində hədə-qorxu, alçaltma, fiziki təzyiq və iqtisadi asılılıq gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilir. Belə vəziyyətdə insan yaşadıqlarının hüquqi baxımdan necə qiymətləndirildiyini və hara müraciət edə biləcəyini bilməyə bilər.
Məişət zorakılığı yalnız döyülmək deyil
Məişət zorakılığı fiziki zorakılıqla məhdudlaşmır. Qanun psixi və cinsi zorakılığı, eləcə də iqtisadi xarakterli qanunsuz məhdudiyyətləri də əhatə edir.
Şəxsi qəsdən psixi təzyiq altında saxlamaq, onun dözülməz psixi şəraitdə yaşamasına yönəlmiş hərəkətlər etmək, əmlakından və gəlirlərindən məhrum etməklə iqtisadi asılılıq yaratmaq bu baxımdan əhəmiyyət daşıyır. Hər bir hadisə konkret hallara və sübutlara əsasən qiymətləndirilməlidir.
Mühafizə orderi nədir?
Mühafizə orderi məişət zorakılığı törədən şəxsin zərər çəkmiş şəxsə qarşı edə biləcəyi hərəkətlərə məhdudiyyətlər qoyan hüquqi aktdır.
Order çərçivəsində zorakılıq törədən şəxsə aşağıdakı hərəkətlər qadağan edilir:
– məişət zorakılığını təkrarlamaq;
– zərər çəkmiş şəxsin olduğu yer məlum olmadıqda onu axtarmaq;
– zərər çəkmiş şəxsə narahatlıq gətirən digər hərəkətlər etmək.
Qanunvericilikdə qısamüddətli və uzunmüddətli mühafizə orderləri nəzərdə tutulur.
Qısamüddətli mühafizə orderi üçün hara müraciət edilir?
Qısamüddətli mühafizə orderi üçün zərər çəkmiş şəxsin yaşadığı və ya olduğu yer üzrə yerli icra hakimiyyəti orqanına müraciət edilir.
Qanunun 11.2-ci maddəsinə əsasən, müvafiq orqan müraciət edilən vaxtdan 24 saat keçənədək zorakılığı törədən şəxsə xəbərdarlıq edir və dərhal zərər çəkmiş şəxsə 60 günədək müddətə qısamüddətli mühafizə orderi verir.
Bu müddəti məişət zorakılığı barədə bütün şikayətlərin ümumi araşdırma müddəti ilə qarışdırmaq olmaz. Cinayət tərkibinin əlamətləri olmayan şikayətlərə, bir qayda olaraq, beş gün ərzində baxılır. Əlavə araşdırma zərurəti yarandıqda həmin müddət daha beş günədək uzadıla bilər. Lakin qanunun 11.2-ci maddəsində nəzərdə tutulan hal üçün xüsusi 24 saatlıq müddət tətbiq olunur.
Uzunmüddətli mühafizə orderi nə zaman verilir?
Zorakılıq törədən şəxs verilmiş xəbərdarlığa və qısamüddətli mühafizə orderinin tələblərinə əməl etmədikdə, zərər çəkmiş şəxs və ya müvafiq icra hakimiyyəti orqanı məhkəməyə müraciət edə bilər.
Uzunmüddətli mühafizə orderi məhkəmə tərəfindən 60 gündən 180 günədək müddətə verilir.
Bu orderdə zorakılıq və narahatlıq yaradan hərəkətlərə qoyulan qadağalarla yanaşı, aşağıdakı məsələlər də tənzimlənə bilər:
– zorakılıq törədən şəxsin yetkinlik yaşına çatmamış uşaqları ilə ünsiyyət qaydaları;
– yaşayış sahəsindən və ya birgə əmlakdan istifadə qaydaları;
– zərər çəkmiş şəxsə göstərilən tibbi və hüquqi yardımın xərclərinin zorakılıq törədən şəxs tərəfindən ödənilməsi şərtləri.
Məhkəmə qərarı dərhal icraya yönəldilir. Qərardan şikayət verilməsi onun icrasını dayandırmır.
Mühafizə orderi almaq üçün boşanmaq lazımdırmı?
Xeyr. Qanun mühafizə orderinin verilməsini nikahın pozulması ilə şərtləndirmir. Şəxs nikah münasibətləri davam edərkən də müdafiə tələb edə bilər.
Mühafizə orderinin məqsədi nikaha xitam vermək deyil, zorakılığa məruz qalan şəxsin müdafiəsini təmin etməkdir. Buna görə boşanma barədə qərar verməmiş olmaq müdafiə üçün müraciətə maneə yaratmır.
Müraciət zamanı nələrə diqqət etmək faydalıdır?
Müraciətdə hadisələrin nə vaxt, harada və necə baş verdiyini, hansı hərəkətlərin törədildiyini və təhlükənin davam edib-etmədiyini aydın göstərmək faydalıdır.
Əldə olan mesajların, tibbi sənədlərin, əvvəlki müraciətlərin və hadisəni görmüş şəxslər barədə məlumatların təqdim edilməsi halların araşdırılmasına kömək edə bilər. Bununla belə, sübut toplamaq üçün özünü təhlükəyə atmaq olmaz. Təcili təhlükə zamanı sənədləri tamamlamağı və ya orderin verilməsini gözləmədən polisə müraciət etmək lazımdır.
Orderin tələbləri pozularsa nə etmək olar?
Pozuntu barədə orderin icrasını həyata keçirən icra məmuruna və orderi vermiş orqana məlumat verilməlidir. Qısamüddətli orderin icra olunmaması uzunmüddətli mühafizə orderi üçün məhkəməyə müraciətə əsas yarada bilər.
Yeni təhdid və ya zorakılıq baş verdikdə isə polisə də müraciət edilməli, hadisənin ayrıca qeydə alınması tələb olunmalıdır. Mühafizə orderi hüquqi müdafiə vasitəsidir; onun mövcudluğu davam edən təhlükə barədə dərhal məlumat vermək ehtiyacını aradan qaldırmır.
Təhlükəsiz yaşamaq hüququnuz var. Bu hüququ müdafiə etmək üçün zorakılığın daha ağır nəticələrə səbəb olmasını gözləmək lazım deyil.
Zaur Quliyev
Hüquqşünas, mediator