Mətbəxlərimizin yaşıl apteki
Cəfərinin elmi mahiyyəti, faydaları və istifadə incəlikləri
Faktum.az xəbər verir ki, Azərbaycan mətbəxinin və dünya kulinariyasının əvəzolunmaz yaşıl göyərtilərindən biri olan cəfəri (Petroselinum crispum), yalnız yeməklərə verdiyi xoş dad və ətri ilə değil, həm də zəngin viamin-mineral kompleksi ilə əsrlər boyu xalq təbabətində müalicəvi vasitə kimi istifadə edilmişdir. Latın dilindən tərcümədə “daş üzərində bitən çətirgülü” mənasına gələn cəfəri, müasir botanika, farmakologiya və dietologiyada təbii multivitamina deposu, güclü diuretik və antioksidant vasitə kimi yüksək qiymətləndirilir. Tərkibindəki C, K, A vitaminləri, fol turşusu və dəmir cəfərini gündəlik rasionumuzun ən qiymətli komponentlərindən birinə çevirir.
Botaniklər və fitoterapevtlər cəfərinin müntəzəm və normada istifadəsinin insan sağlamlığına çoxşaxəli müsbət təsirlərini xüsusi vurğulayırlar. Tərkibindəki C vitamini limon və portağaldan bir neçə dəfə çoxdur; bu da immun sistemini gücləndirir, hüceyrələri sərbəst radikalların zərərli təsirlərindən qoruyur. Təbii sidikqovucu (diuretik) xüsusiyyətə malik olan cəfəri orqanizmdəki artan mayeni və ödemləri xaric etməyə, böyrək daşlarının düşməsinə və sidik yollarının təmizlənməsinə kömək edir. Tərkibindəki yüksək K vitamini sümük toxumasının möhkəmlənməsində və qanın laxtalanma balansında müstəsna rol oynayır, flavanoidlər və apiol birləşməsi isə həzm şirələrini stimullaşdıraraq mədə-bağırsaq fəaliyyətini yaxşılaşdırır və nəfəs qoxusunu aradan qaldırır.
Hər bir faydalı bitki kimi, cəfərinin də aşırı və ya yalnış istifadəsi müəyyən fəsadlara yol aça bilər. Tərkibindəki apiol və mristisin maddələri uşaqlıq əzələlərini yığmaq xüsusiyyətinə malik olduğu üçün hamilə qadınlara yüksək dozada cəfəri və ya onun şirəsini qəbul etmək məsləhət görülmür, çünki bu durum vaxtından əvvəl doğum və ya düşük riskini artıra bilər. Ağır böyrək iltihabı (nefrit) olan xəstələrdə həddindən artıq cəfəri istifadəsi böyrək toxumasını qıcıqlandıra bilər. Həmçinin K vitamini ilə zəngin olduğu üçün qan durulaşdıran preparatlar qəbul edən şəxslər də cəfərini rasionlarında balanslı şəkildə saxlmalıdırlar.
Cəfəridən maksimum fayda almaq üçün onu daha çox təzə (çiy) halda salatlara, xörəklərə və qatıq məhsullarına əlavə etmək tövsiyə olunur, çünki termik emal zamanı tərkibindəki C vitamini müəyyən qədər parçalanır. Səhər yeməyindən əvvəl bir neçə sap cəfərini limon suyu və su ilə blenderdən keçirərək hazırlanan “cəfəri detoksu” orqanizmi toksinlərdən təmizləyir, maddələr mübadiləsini sürətləndirir və dəriyə təbii parlaqlıq verir. Kosmetologiyada isə dəmlənmiş cəfəri suyu dərədəki piqment ləkələrini və gözaltı qaralmaları azaltmaq üçün istifadə edilir.